Hình học giải tích: Phương pháp toạ độ trong không gian

Meo
Meo(1281 tài liệu)
(55 người theo dõi)
Lượt xem 8622
57
Tải xuống 2,000₫
(Lịch sử tải xuống)
Số trang: 18 | Loại file: PDF
11

Gửi bình luận

Bình luận

Thông tin tài liệu

Ngày đăng: 12/09/2012, 22:21

Mô tả: Hình học giải tích: Phương pháp toạ độ trong không gian CHUYÊN ĐỀ 9 PHƯƠNG PHÁP TỌA ĐỘ TRONG KHÔNG GIAN Các bài toán về tọa độ trong không gian thường có các yêu cầu xác đònh tọa độ của điểm, vectơ, độ dài đoạn thẳng, tính góc 2 vectơ, các vấn đề về mặt phẳng và đường thẳng trong không gian (phương trình, vò trí tương đối, song song, vuông góc, số đo góc, khoảng cách,… ). Tùy theo từng trường hợp ta cần lưu ý vận dụng các kiến thức cơ bản sau đây : I. Toạ độ điểm. Toạ độ vectơ Trong không gian tọa độ vuông góc Oxyz có 3 vectơ đơn vò trên ba trục Ox, Oy, Oz lần lượt là , , . 1eG G GJJJJGG2e3e * Cho M(x, y, z) thì OM = x. + y.1e2eG + z.3eG. * Cho a = (a1, a2, a3) thì a = a1.G G1eG + a2.2eG + a3.3eG. II. Các phép toán trên tọa độ điểm, vectơ 1. Các phép toán trên tọa độ điểm Cho hai điểm A(x1, y1, z1) và B(x2, y2, z2). Ta có nhóm công thức tính tọa độ vectơ ABJJJG, khoảng cách giữa hai điểm A, B và tọa độ điểm M là chia đoạn AB theo tỉ số k ≠ 1 * ABJJJG = (x2 – x1, y2 – y1, z2 – z1) * ABJJJG = ()()()2221 21 21xx yy zz−+−+−2 * (x = 11xkxk−−2 , y = 11ykyk−−2 , z = 121zkzk−−) 2. Các phép toán trên tọa độ vectơ Cho hai vectơ a = (a1, a2, a3), = (b1, b2, b3). Với GGbα và β là 2 số thực ta có các công thức tính và công thức quan hệ sau : a) Công thức tính toán . + β. = (α.a1 + .b1, .a2 + αaGGbβαβ.b2, α.a + 3β.b ) 3 aG . b = a1.b1 + a2.b2 + a3.b3 G) cos = n(a, bGG11 2 2 3322222123123a.b a.b a.baaa.bbb++++ ++2 b) Công thức quan hệ 1 = aGbG⇔112233ababab=⎧⎪=⎨⎪=⎩ cùng phương aGbG⇔(11ab = 22ab = 33ab) (b1, b2, b 3≠ 0) ⊥ a1.b1 + a2.b2 + a.b = 0 aGGb⇔3 3 Chú ý : Góc hai đường thẳng chéo nhau trong không gian là góc nhọn tạo bởi hai vectơ chỉ phương của 2 đường thẳng đó. MẶT PHẲNG I. Phương trình mặt phẳng 1.* Phương trình tham số của mặt phẳng α qua M(x0, y0, z0) có cặp vectơ chỉ phương aG = (a1, a2, a3), G = (b1, b2, b ) viết là : b3 t1, t2 01121012201323xx ta tbyy ta tbzz ta tb=+ +⎧⎪=+ +⎨⎪=+ +⎩2∈ R 2.* Phương trình tổng quát của mặt phẳng α là : Ax + By + Cz + D = 0 với A2 + B2 + C2 > 0 Mặt phẳng α có : pháp vectơ : nG = (A, B, C) 3.* Phương trình mặt phẳng qua M(x0, y0, z0) và vuông góc với vectơ nGGG = (A, B, C) viết là : (x – x0)A + (y – y0)B + (z – z0)C = 0 4.* Phương trình mặt phẳng qua M(x0, y0, z0) và nhận 2 vectơ chỉ phương a = (a1, a2, a ), = (b1, b2, b3) viết là 3b () () ()23 31120023 31120aa aaaaxx yy zzbb bbbb−+ −+ −=0. 5.* Phương trình mặt phẳng cắt ba trục tọa độ tại A(a, 0, 0); B(0, b, 0); C(0, 0, c) với a.b.c ≠ 0 viết là : xa + yb + zc = 1 II. Toán trên mặt phẳng 1. Khoảng cách từ một điểm đến một mặt phẳng Khoảng cách từ M(x0, y0, z0) đến 2α : Ax + By + Cz + D = 0 là : MH = 000222AxByCzDABC+++++ 2. Vò trí tương đối giữa hai mặt phẳng Cho hai mặt phẳng α, β có 2 pháp vectơ lần lượt là nG = (A, B, C), = (A1, B1, C1) 1nG Vò trí giữa hai mặt phẳng , là vò trí giữa 2 pháp vectơ αβnG, 1nG : // β // α⇔nGGG1n α⊥β⇔n ⊥1nG cắt β khác phương α⇔nG1nG ĐƯỜNG THẲNG I. Phương trình đường thẳng 1.* Phương trình tham số của đường thẳng Δ qua M(x0, y0, z0) có vectơ chỉ phương aG = (a1, a2, a ) viết là 3 010032x xtayytazz ta=+⎧⎪=+⎨⎪=+⎩ ,t ∈ R (Hệ I). Nếu a1.a2.a3 ≠ 0 ta có phương trình chính tắc là: xxay yazza−=−=−010203 2.* Phương trình tổng quát của đường thẳng Δ xác đònh bởi giao tuyến 2 mặt phẳng α và β viết là : 111100Ax By Cz D ( )A xByCzD ()+++= α⎧⎨+++=⎩β (II) Ghi chú: Cho phương trình đường thẳng Δ xác đònh bởi hệ (II). Để viết thành phương trình tham số của đường thẳng ta có thể đặt z = t và tính x, y theo t từ hệ (II) và nhờ hệ (I) ta có được vectơ chỉ phương và điểm của (hoặc x = t, Δhoặc y = t, nên chọn lựa ẩn phụ t để phép tính hai biến còn lại theo t được đơn giản). 3.*Phương trình mặt phẳng chứa đường thẳng (d) : Ax By Cz DAx By Cz D1111222200+++=+++=⎧⎨⎩ 3 Có dạng : m(A1x + B1y + C1z + D1) + n(A2x + B2y + C2z + D2) = 0 (*) với m, n không đồng thời bằng 0. Phương trình (*) gọi là phương trình của chùm mặt phẳng xác đònh bởi đường thẳng (d). Chú ý :Nếu m= 0 thì n khác 0, chia hai vế của (*) cho n ta có (*) thành A2x + B2y + C2z + D2 = 0 Nếu m khác 0 chia hai vế của (*) cho m ta có: A1x + B1y + C1z + D1 + h (A2x + B2y + C2z + D2) = 0 với nhm=. Vậy chùm mặt phẳng chứa đường thẳng (d) có dạng: A1x + B1y + C1z + D1 + h (A2x + B2y + C2z + D2) = 0. hay A2x + B2y + C2z + D2 = 0. Vấn đề 1 TÌM PHƯƠNG TRÌNH MẶT PHẲNG ¾ Phương pháp : Thông thường ta có 3 cách sau : - Cách 1 : Tìm một điểm và một cặp vectơ chỉ phương của mặt phẳng. - Cách 2 : Tìm một điểm và một pháp vectơ của mặt phẳng. - Cách 3 : Dùng phương trình chùm mặt phẳng. Vấn đề 2 : TÌM PHƯƠNG TRÌNH ĐƯỜNG THẲNG ¾ Phương pháp : Thông thường ta có 2 cách sau : - Cách 1 : Tìm một điểm và một vectơ chỉ phương của đường thẳng. - Cách 2 : Tìm phương trình tổng quát của 2 mặt phẳng phân biệt cùng chứa đường thẳng cần tìm. - Ghi chú : Trong 2 cách, thực chất của việc tìm phương trình đường thẳng là tìm phương trình 2 mặt phẳng cùng chứa đường thẳng ấy. Cái khó là phải xác đònh được 2 mặt phẳng phân biệt nào cùng chứa đường thẳng cần tìm. Thông thường ta hay gặp 3 giả thuyết sau : + Đường thẳng (Δ) đi qua điểm A và cắt đường thẳng d : Khi đó đường thẳng (Δ) nằm trong mặt phẳng đi qua A và chứa d. + Đường thẳng (Δ) đi qua điểm A và vuông góc với đường thẳng d : Khi đó đường thẳng (Δ) nằm trong mặt phẳng đi qua A và vuông góc với d. + Đường thẳng (Δ) song song với d1 và cắt d2 : Khi đó đường thẳng (Δ) nằm trong mặt phẳng chứa d2 và song song với d1. Chẳng hạn : 1. Lập phương trình đường thẳng (Δ) đi qua điểm A, vuông góc với đường thẳng a và cắt đường thẳng ấy. ª Cách giải : - (Δ) đi qua A và vuông góc với d nên (Δ) nằm trong mặt phẳng α đi qua A và vuông góc với d. - (Δ) đi qua A và cắt d nên (Δ) nằm trong mặt phẳng β đi qua A và chứa d. Khi đó (Δ) chính là giao tuyến của α và β. 2. Lập phương trình đường thẳng (Δ) đi qua điểm A và cắt cả hai đường thẳng d1 và d2. ª Cách giải : - (Δ) đi qua A và cắt d1 nên (Δ) nằm trong mặt phẳng α đi qua A và chứa d1. 4 - (Δ) đi qua A và cắt d2 nên (Δ) nằm trong mặt phẳng β đi qua A và chứa d2. Khi đó (Δ) chính là giao tuyến của α và β. 3. Lập phương trình đường thẳng (Δ) đi qua giao điểm A của đường thẳng d và mặt phẳng α, vuông góc với d và nằm trong α. ª Cách giải : - Từ giả thuyết ta đã có (Δ) ⊂ α. - (Δ) qua A và vuông góc với d nên (Δ) nằm trong mặt phẳng β đi qua A và vuông góc với d. Khi đó (Δ) chính là giao tuyến của α và β. 4. Lập phương trình đường thẳng (Δ) song song với đường thẳng (D) và cắt 2 đường thẳng d1 và d2. ª Cách giải : - (Δ) song song với (D) và cắt d1 nên (Δ) nằm trong mặt phẳng α chứa d1 và song song với (D). - (Δ) song song với (D) và cắt d2 nên (Δ) nằm trong mặt phẳng β chứa d2 và song song với (D). Khi đó (Δ) chính là giao tuyến của α và β. Vấn đề 3 HÌNH CHIẾU Bài toán 1 : Tìm hình chiếu vuông góc H của điểm A trên đường thẳng (d) ¾ Phương pháp : (d) A H - Cách 1 : (d) cho bởi phương trình tham số : + H ∈ (d) suy ra dạng tọa độ của điểm H phụ thuộc vào tham số t. + Tìm tham số t nhờ điều kiện ⊥a AH→d→ - Cách 2 : (d) cho bởi phương trình chính tắc, gọi H(x, y, z) + AH→⊥a (*) d→ + H ∈ (d) : Biến đổi tỉ lệ thức này để dùng điều kiện (*), từ đó tìm được x, y, z. - Cách 3 : (d) cho bởi phương trình tổng quát : + Tìm phương trình mặt phẳng α đi qua A và vuông góc với đường thẳng (d). + Giao điểm của (d) và (α) chính là hình chiếu H của A trên (d). Bài toán 2 : Tìm hình chiếu vuông góc H của điểm A trên mặt phẳng (α) - Cách 1 : Gọi H(x, y, z) + H ∈ α (*) + AH→cùng phương với : Biến đổi tỉ lệ thức này để dùng điều kiện (*), từ đó tìm được x, y, z. nα→ - Cách 2 : + Tìm phương trình đường thẳng (d) đi qua A và vuông góc với mặt phẳng (α). + Giao điểm của (d) và (α) chính là hình chiếu H của A trên mặt phẳng (α). 5 Bài toán 3 : Tìm hình chiếu vuông góc (Δ) của đường thẳng (d) xuống mặt phẳng α. - Tìm phương trình mặt phẳng β chứa đường thẳng d và vuông góc với mặt phẳng α. - Hình chiếu (Δ) của d xuống mặt phẳng α chính là giao tuyến của α và β. Bài toán 4 : Tìm hình chiếu H của A theo phương đường thẳng (d) lên mặt phẳng (α). ¾ Phương pháp : - Tìm phương trình đường thẳng (Δ) đi qua A và song song với (d). - Hình chiếu H chính là giao điểm của (Δ) và (α). Bài toán 5 : Tìm hình chiếu (Δ) của đường thẳng (d) theo phương của đường thẳng (D) lên mặt phẳng (α). (Δ) A H (d) ¾ Phương pháp : (D)d (Δ) - Tìm phương trình mặt phẳng (β) chứa (d) và song song với (D) - Hình chiếu (Δ) chính là giao tuyến của (α) và (β) Vấn đề4 ĐỐI XỨNG Bài toán 1 : Tìm điểm A’ đối xứng với A qua đường thẳng d. ¾ Phương pháp : - Tìm hình chiếu H của A trên d. - H là trung điểm AA’. Bài toán 2 : Tìm điểm A’ đối xứng với A qua mặt phẳng α. ¾ Phương pháp : - Tìm hình chiếu H của A trên α. - H là trung điểm AA’. Bài toán 3 : Tìm phương trình đường thẳng d đối xứng với đường thẳng (D) qua đường thẳng (Δ) ¾ Phương pháp : - Trường hợp 1 : (Δ) và (D) cắt nhau : + Tìm giao điểm M của (D) và (Δ). (D)d(Δ)M A A’ + Tìm một điểm A trên (D) khác với điểm M. + Tìm điểm A’ đối xứng với A qua (Δ) + d chính là đường thẳng đi qua 2 điểm A’ và M. 6 - Trường hợp 2 : (Δ) và (D) song song : + Tìm một điểm A trên (D) + Tìm điểm A’ đối xứng với A qua (Δ) + d chính là đường thẳng qua A’ và song song với (Δ) - Trường hợp 3 : (Δ) và (D) chéo nhau : + Tìm 2 điểm phân biệt A, B trên (D) + Tìm điểm A’, B’ lần lượt là điểm đối xứng của A, B qua (Δ) + d chính là đường thẳng đi qua 2 điểm A’, B’. Bài toán 4 : Tìm phương trình đường thẳng d đối xứng với đường thẳng (D) qua mặt phẳng α. ¾ Phương pháp : - Trường hợp 1 : (D) cắt α + Tìm giao điểm M của (D) và (α) + Tìm một điểm A trên (D) + Tìm điểm A’ đối xứng với A qua mặt phẳng α . + d chính là đường thẳng đi qua hai điểm A’ và M . - Trường hợp 2 : (D) song song với α. A A’ d (D) - Tìm một điểm A trên (D) - Tìm điểm A’ đối xứng với A qua mặt phẳng α. - d chính là đường thẳng qua A’ và song song với (D) Vấn đề 5 KHOẢNG CÁCH Bài toán 1 : Tính khoảng cách từ điểm M(x0, y0, z0) đến mặt phẳng α : Ax + By + Cz + D = 0 ¾ Phương pháp : dMAx By Cz DABC(,)α=+++++000222 Bài toán 2 : Tính khoảng cách từ điểm M đến đường thẳng (Δ) ¾ Phương pháp : - Tìm hình chiếu H của M trên (Δ) - Khoảng cách từ M đến (Δ) chính là độ dài đoạn MH. Bài toán 3 : Tính khoảng cách giữa 2 đường thẳng song song d1 và d2. ¾ Phương pháp : 7 - Tìm một điểm A trên d1. - Khoảng cách giữa d1 và d2 chính là khoảng cách từ điểm A đến d2. Bài toán 4 : Tính khoảng cách giữa 2 mặt phẳng song song α : Ax + By + Cz + D1 = 0 Và β : Ax + By + Cz + D2 = 0 ¾ Phương pháp : Khoảng cách giữa α và β được cho bởi công thức : dDDABC(,)αβ =−++12222 Bài toán 5 : Tính khoảng cách giữa 2 đường thẳng chéo nhau d1 và d2 ¾ Phương pháp : - Cách 1 : + Tìm phương trình mặt phẳng α chứa d1 và song song với d2. + Tìm một điểm A trên d2. + Khi đó d(d1, d2) = d(A, α) - Cách 2 : + Tìm phương trình mặt phẳng α chứa d1 và song song với d2. + Tìm phương trình mặt phẳng β chứa d2 và song song với d1. + Khi đó d(d1, d2) = d(α, β) Ghi chú : Mặt phẳng α và β chính là 2 mặt phẳng song song với nhau và lần lượt chứa d1 và d2. - Cách 3 : + Viết dưới dạng phương trình tham số theo t. + Viết d2 dưới dạng phương trình tham số theo t2. + Xem A ∈ d1 ⇒ dạng tọa độ A theo t1. + Xem B ∈ d2 ⇒ dạng tọa độ B theo t2. + Tìm vectơ chỉ phương lần lượt của d1 và d2. aa12→→, + AB là đoạn vuông góc chung d1, d2. ⇔ tìm được t1 và t2 AB aAB a→→→→⊥⊥⎧⎨⎪⎩⎪12 + Khi đó d(d1, d2) = AB Vấn đề 6 GÓC Cho 2 đường thẳng d và d’ có phương trình : d : xxay ybzzc−=−=−000 d’ : xxay ybzzc−=−=−00''0' Cho 2 mặt phẳng α và β có phương trình : α : Ax + By + Cz + D = 0 β : A’x + B’y + C’z + D’ = 0 1. Góc giữa hai đường thẳng d và d’ : cos''''''ϕ=++++ ++aa bb ccabcabc222222 2. Góc giữa hai mặt phẳng α và β : 8cos''''ϕ=++++ ++AA BB CC'ABCABC'222 222 3. Góc giữa đường thẳng d và mặt phẳng α : sinϕ=++++ ++Aa Bb CcABCabc222222 Chú ý : - d ⊥ d’ ⇔ aa’ + bb’ + cc’ = 0 - α ⊥ β ⇔ AA’ + BB’ + CC’ = 0 - d song song (hoặc nằm trên) mặt phẳng α ⇔ aA + bB + cC = 0 Vấn đề 7 VỊ TRÍ TƯƠNG ĐỐI CỦA HAI MẶT PHẲNG Cho hai mặt phẳng α và β có phương trình : α : A1x + B1y + C1z + D1 = 0 β : A2x + B2y + C2z + D2 = 0 Gọi nA lần lượt là pháp vectơ của 2 mặt phẳng trên và M là một điểm trên mặt phẳng α. BCnABC11112 22→→==(,,), (,,2) - α cắt β ⇔ và không cùng phương. n1→n2→ - α song song β ⇔ n và n cùng phươngM12→→∉⎧⎨⎪⎩⎪β - α trùng β ⇔ n và n cùng phươngM12→→∈⎧⎨⎪⎩⎪β Nếu A2, B2, C2, D2 ≠ 0 thì ta có cách khác : - α cắt β ⇔ A1 : B1 : C1 ≠ A2 : B2 : C2 - α song song β ⇔ AABBCCDD12121212==≠ - α trùng β ⇔ AABBCCDD12121212=== Vấn đề 8 VỊ TRÍ TƯƠNG ĐỐI CỦA 2 ĐƯỜNG THẲNG - Cách 1 : Xét hệ phương trình tọa độ giao điểm của hai đường thẳng d1 và d2. + Hệ có một nghiệm duy nhất : d1 cắt d2. + Hệ có vô số nghiệm : d1 và d2 trùng nhau. + Hệ vô nghiệm : cùng phương : d1 // d2. avàadd1→→22 không cùng phương : d1 và d2 chéo nhau. avàadd1→→ - Cách 2 : + Tìm vectơ chỉ phương a của d1 và d2. add12→→, + Tìm điểm A ∈ d1 và B ∈ d2. a) avcùng phương àadd1→→2Add dAdd d∈≡∉21 221 2::// 9 b) avkhông cùng phương ta có: àadd1→→200i) nếu thì d1,d2 cắt nhau. 12,.ddaa AB⎡⎤=⎣⎦JJJGGGii) nếu thì d1,d2 chéo nhau. 12,.ddaa AB⎡⎤≠⎣⎦JJJGGG Vấn đề 9 VỊ TRÍ TƯƠNG ĐỐI GIỮA ĐƯỜNG THẲNG VÀ MẶT PHẲNG - Cách 1 : Xét hệ phương trình tọa độ giao điểm của đường thẳng d và mặt phẳng α. + Hệ vô nghiệm : d // α. + Hệ có nghiệm duy nhất : d cắt α + Hệ vô số nghiệm : d ⊂ α - Cách 2 : Tìm vectơ chỉ phương của d, pháp vectơ của α và tìm điểm A ∈ d. a→n→ + a≠ 0 ( không vuông góc ) : d cắt α. n→→.a→n→ + a= 0 ( )n→→.an→→⊥AdAd∉∈⊂αααα://: Ví dụ 1: Lập phương trình mặt phẳng chứa đường thẳng (D) 2032 3xzxyz−=⎧⎨−+−=⎩0 và vuông góc với mặt phẳng (P) : x – 2y + z + 5 = 0 Giải Phương trình tham số của (D) viết 27322xtytzt=⎧⎪⎪=−⎨⎪=⎪⎩ Mặt phẳng (Q) chứa (D) và vuông góc (P) sẽ đi qua điểm M(0, 32−, 0 ∈ (D) và có cặp vectơ chỉ phương là a)G = (2, 72, 1 (vectơ chỉ phương của (D) và = (1, –2, 1) (pháp vectơ của (P)). )nGDo đó, một pháp véctơ của ( Q) là 121 1 2112;;77121222n⎛− − ⎞⎜⎟==⎜⎟⎜⎟⎝⎠G = (– 11, 2, 15) 10 . CHUYÊN ĐỀ 9 PHƯƠNG PHÁP TỌA ĐỘ TRONG KHÔNG GIAN Các bài toán về tọa độ trong không gian thường có các yêu cầu xác đònh tọa độ của điểm, vectơ, độ dài đoạn. lưu ý vận dụng các kiến thức cơ bản sau đây : I. Toạ độ điểm. Toạ độ vectơ Trong không gian tọa độ vuông góc Oxyz có 3 vectơ đơn vò trên ba trục Ox,

— Xem thêm —

Xem thêm: Hình học giải tích: Phương pháp toạ độ trong không gian, Hình học giải tích: Phương pháp toạ độ trong không gian, Hình học giải tích: Phương pháp toạ độ trong không gian

Lên đầu trang

Tài liệu liên quan

Từ khóa liên quan

Đăng ký

Generate time = 0.0878329277039 s. Memory usage = 13.95 MB