VẺ ĐẸP NGÔN NGỮ DÂN GIAN TRONG THƠ HỒ XUÂN HƯƠNG

c'est la vie
c'est la vie(2900 tài liệu)
(11 người theo dõi)
Lượt xem 294
1
Tải xuống 8,000₫
(Lịch sử tải xuống)
Số trang: 126 | Loại file: DOC
0

Gửi bình luận

Bình luận

Thông tin tài liệu

Ngày đăng: 17/04/2013, 14:43

Mô tả: VẺ ĐẸP NGÔN NGỮ DÂN GIAN TRONG THƠ HỒ XUÂN HƯƠNG A. phần mở đầu I. Lí do chọn đề tài I.1. Về khoa học cơ bản Thơ ca có một sức hấp dẫn kì lạ đối với con ngời. Thơ ca có thể nói hộ những điều mà có khi trong giao tiếp hàng ngày con ngời ta không dám bộc bạch. Thơ ca lại còn có thể giúp chúng ta đi từ chân trời của một ngời đến chân trời của tất cả mọi ng- ời. Thơ ca mỗi nớc có một hành trình phát triển dài lâu với những biến đổi, những cách tân không ngừng cả về hình thức và nghệ thuật. ở Việt Nam, thơ ca không ngừng vơn mình phát triển, và đặc biệt, những ngời yêu thơ và nghiên cứu thơ đợc chứng kiến sự đổi thay mạnh mẽ nhất của thơ ca bắt đầu từ cuối thế kỉ XVIII- đầu thế kỉ XIX cho đến 1930-1945. Đánh một dấu mốc quan trọng trong công cuộc đổi mới thơ ca ấy là sự phát triển của thơ trữ tình điệu nói. Bên cạnh những thành tựu về mặt nội dung, ngời ta nhận thấy thơ ca còn có sự cách tân về hình thức biểu hiện, mà quan trọng nhất là chuyển đổi hình thức thơ từ thơ trữ tình điệu ngâm (cổ - trung đại) sang thơ trữ tình điệu nói (cận - hiện đại). Sự thay đổi về hình thức câu thơ đó có nguyên nhân chính từ sự biến đổi trong nguyên tắc phản ánh thực tại của các nhà thơ. Đó cũng chính là sự hiện đại hoá t duy thơ (bao gồm quan niệm nghệ thuật và thi pháp sáng tác - trong đó có sự nảy nở của cái tôi cá nhân). Nghiên cứu thơ trữ tình điệu nói cũng là nghiên cứu sâu thêm một quy luật vận động của ngôn ngữ văn học Việt Nam: từ công thức ớc lệ dần dần hớng về sự giản dị, dân dã, tạo nên cái hiện thực hàng ngày trong thơ. Hồ Xuân Hơng, Nguyễn Khuyến, Trần Tế Xơng là những tác giả lớn của văn học trung đại Việt Nam. Đó là những tác giả có đóng góp mang ý nghĩa cách tân, một trong những biểu hiện là thơ trữ tình điệu nói. Qua thơ trữ tình điệu nói của ba tác giả, ngời đọc thấy đợc vai trò tiếp nối của ba tác giả từ trung đại đến hiện đại. I.2. Về thực tiễn s phạm Hồ Xuân Hơng, Nguyễn Khuyến, Trần Tế Xơng là ba tác giả có tác phẩm đợc đa vào sách giáo khoa. Do vậy, tìm hiểu thơ trữ tình điệu nói của ba nhà thơ, chúng ta sẽ có thêm nhiều hiểu biết có giá trị thực tiễn trong giảng dạy và nghiên cứu, đồng thời 1 việc tìm hiểu đó cũng cho chúng ta có cái nhìn sâu sắc hơn về thế giới nghệ thuật của mỗi nhà thơ. Xem xét thơ trữ tình điệu nói của ba nhà thơ, chúng ta có điều kiện đi sâu vào thế giới tâm trạng phong phú của họ. II. Lịch sử vấn đề Những hớng nghiên cứu sau có liên quan tới đề tài: 1. Hớng nghiên cứu về tác giả có liên quan tới đề tài. Trong hớng nghiên cứu về tác giả có không ít những nhà nghiên cứu đã đề cập đến cuộc đời, thân thế, con ngời tác giả qua những vần thơ trữ tình điệu nói. 1.1. Nghiên cứu về tác giả Hồ Xuân Hơng Đã có rất nhiều nhà nghiên cứu tập trung tìm hiểu cuộc đời, thân thế tác giả Hồ Xuân Hơng. Tuy nhiên hớng nghiên cứu về tác giả liên quan tới thơ trữ tình điệu nói thì không nhiều. Báo cáo khoa học Vẻ đẹp ngôn ngữ dân gian trong thơ Hồ Xuân Hơng (trên cơ sở so sánh với Quốc âm thi tập của Nguyễn Trãi và Bạch vân quốc ngữ thi tập của Nguyễn Bỉnh Khiêm) có đề cập đến đặc điểm con ngời Hồ Xuân Hơng qua ngôn ngữ dân gian - một bộ phận của ngôn ngữ thơ điệu nói: Tâm hồn Hồ Xuân Hơng truyền lửa sống cho ngôn ngữ, tâm hồn ấy là tâm hồn trong trẻo, hồn hậu, mạnh mẽ, táo bạo và nhạy cảm. Nó phù hợp với ngôn ngữ dân gian bình dị, tự nhiên. Mợn cách cảm, cách nghĩ của ca dao, tục ngữ, Xuân Hơng bày tỏ lòng mình, tình mình và khát vọng của mình trên thơ (15, 54). Duyên phận nữ sĩ, thân phận nữ sĩ cũng đợc tìm hiểu qua những dẫn chứng lấy từ tục ngữ, ca dao: Nòng nọc đứt đuôi từ đây nhé / Ngàn năm khôn chuộc dấu bôi vôi (Khóc Tổng Cóc), Cố đấm ăn xôi xôi lại hẩm (Làm lẽ). Có thể nói, tìm hiểu cuộc đời, số phận, con ngời Hồ Xuân Hơng qua những đặc điểm của thơ trữ tình điệu nói là một hớng nghiên cứu về tác giả khá lí thú, nó cho ng- ời đọc cái nhìn ứng chiếu giữa con ngời nhà thơ với những độc đáo mà nhà thơ thể hiện trong tác phẩm. 1.2. Nghiên cứu về tác giả Nguyễn Khuyến có liên quan đến đề tài Các công trình nghiên cứu về tác gia Nguyễn Khuyến có nhiều và có ngay từ những năm đầu thế kỉ XX. Tuy nhiên không phải công trình nào nghiên cứu về tác gia Nguyễn Khuyến cũng liên quan đến hình thức thơ trữ tình điệu nói. Chúng tôi chỉ xin điểm qua một số nghiên cứu về tác gia Nguyễn Khuyến có liên quan đến đề tài: 2 Trần Ngọc Vơng trong Thơ Nôm đến Nguyễn Khuyến đã tìm hiểu về con ngời Nguyễn Khuyến và đa ra nhận xét: Nguyễn Khuyến có một tấm lòng đồng cảm rộng rãi () Ông vui vẻ tặng thơ cho ông lão hàng thịt nhân dịp ông lão thọ bảy mơi, chia sẻ với nhà nông những lo toan khốn khó, và cũng cùng họ ớc mơ một cách giản dị. Đọc thơ Nguyễn Khuyến, bỗng dng ta phải chợt nghĩ: có thật đây là lời một ông quan đại thần, danh tiếng văn chơng sinh thời đã lừng lẫy: Năm nay cày cấy vẫn chân thua / Chiêm mất đằng chiêm mùa mất mùa Nhận định này về con ngời Nguyễn Khuyến của Trần Ngọc Vơng đợc gắn liền với đặc điểm về lời, về giọng điệu thơ trữ tình điệu nói của Nguyễn Khuyến mà chính nhà nghiên cứu đã chỉ ra ngay sau đó: Nguyễn Khuyến là con ngời nói cái giọng rất nhà quê bởi có cái xúc cảm cũng rất nhà quê (52, 311), Nguyễn Khuyến có biệt tài dùng những chữ nghĩa bông lơn để diễn đạt những cơn sóng lòng dữ dội: Lúc hứng đánh thêm dăm chén rợu / Khi buồn ngâm láo một câu thơ / Tấm thân xiêm áo sao mà nhẹ / Cái giá khoa danh ấy mới hời (52, 313) Đặng Khánh Hiền trong luận văn thạc sỹ: Thơ tự trào của Nguyễn Khuyến và Tú Xơng từ góc nhìn so sánh cũng đã đề cập đến đặc điểm con ngời Nguyễn Khuyến từ việc phân tích những đặc sắc về ngôn ngữ đời sống trong thơ trữ tình của ông. Ngôn ngữ đời sống là một đặc trng của thơ trữ tình điệu nói mà tác giả luận văn đã chú trọng nghiên cứu và đa ra đánh giá khái quát: Thơ ông (Nguyễn Khuyến) mang màu sắc âm điệu mộc mạc, chân chất nh chính tâm hồn của ngời dân quê. Trong các bài thơ tự trào, ngôn ngữ đời sống mang đậm nét trữ tình chứa đựng tâm trạng nhà thơ. Tác giả luận văn đã phân tích hiệu quả của nghệ thuật sử dụng đại từ nhân xng ngôi thứ nhất: ông ở hai câu thơ: Bây giờ đến bậc ăn dng nhỉ / Có rợu thời ông chống gậy ra trong việc thể hiện chân dung tâm hồn Nguyễn Khuyến: ông cảm thấy mình nh một ngời thừa, một kẻ vô tích sự, không còn giá trị cho cuộc sống mà vẫn phải tồn tại, tồn tại nh một bậc ăn d- ng (13, 84). Con ngời với ý thức khẳng định bản thân, sống trên đời phải có ích cho đời cũng đợc tác giả luận văn khám phá qua cách sử dụng đại từ ta: Ông trời có lẽ cho ta nhỉ / Có ý sinh ta phải có ta (Về nhà nghỉ); Trời đã sinh ta ắt có ta (Vịnh lụt). Một con ngời dân dã khi về sống với thôn quê cũng đợc nhà nghiên cứu Lã Nhâm Thìn trong Thơ Nôm Đờng luật phát hiện qua những từ láy mang đậm sắc điệu nói: Nguyễn Khuyến khi về già, sau bao năm gắn bó với chốn quê, đã giản dị rồi, đã là lão nông rồi, không còn là ông Tam Nguyên đạo mạo nữa: Nhập nhèm bốn mắt tranh 3 mờ tỏ / Khấp khểnh ba chân dở tỉnh say (Than già). Những từ láy trong hai câu thơ trên đã nói đúng chất dân dã của cụ Thợng Và Nguyễn Khuyến (56, 163) Qua việc tìm hiểu hớng nghiên cứu này, chúng tôi thấy đặc điểm tính cách, con ngời nhà thơ Nguyễn Khuyến đợc biểu hiện sâu sắc và có căn cứ xác thực hơn. 1.3. Nghiên cứu về tác giả Trần Tế Xơng Trong cuốn Tú Xơng con ngời và nhà thơ, NXB Văn hoá, 1961, Trần Thanh Mại và Trần Tuấn Lộ đã trình bày những nghiên cứu về cuộc đời, con ngời nhà thơ Trần Tế Xơng dựa trên những vần thơ mang điệu nói của ông. Chẳng hạn, hai ông căn cứ vào câu thơ đầy dân dã, đậm chất khẩu ngữ: Bức sốt nhng mình vẫn áo bông của ông Tú và cho rằng: Nhất là vào khoảng những năm cuối cùng, thì lúc ra đi, hoặc lúc ở nhà, nhà thơ cũng chỉ có mỗi một chiếc áo bông thâm (31, 48) Cuộc đời Trần Tế Xơng còn đợc nhà nghiên cứu Đỗ Đức Hiểu đề cập đến qua việc phân tích giá trị của những câu thơ trữ tình điệu nói: Vịnh cảnh thất nghiệp nằm nhà chơi cái trò bốn con làm lính bố làm quan, ông kết thúc hóm hỉnh: Hỏi ra quan ấy ăn lơng vợ / Đem chuyện trăm năm giở lại bàn (). Ông khoe có lần đợc vợ khen, trong mấy câu thơ đơn giản, ý vị: Rằng hay thì thật là hay / Chẳng hay sao lại đỗ ngay tú tài / Xa nay em vẫn chịu ngài. Cái hôm ông đi hát mất ô, ông có mấy câu thơ tình tứ, nhẹ nhàng: Hỏi ô, ô mất bao giờ / Hỏi em, em cứ ậm ờ không tha / Sợ khi rày gió mai ma / Lấy gì đi sớm về tra với tình? (42, 119) Một số nhà nghiên cứu đã tìm hiểu về con ngời Trần Tế Xơng qua những bài tự trào, tự thán, qua các câu thơ mang sắc thái lời nói trong những bài thơ đó. Tiêu biểu là Tú Mỡ. Tú Mỡ đã chỉ ra Tú Xơng là ngời hay giễu cợt chính bản thân mình: nói toạc móng heo, không giấu giếm những tật xấu của mình: Vị Xuyên có Tú Xơng / Dơ dở lại ơng ơng / Cao lâu thờng ăn quịt / Thổ đĩ lại chơi lờng. Ông diễn tả không úp mở cái cảnh vô công rồi nghề, ăn bám vợ, mà ông gọi là làm quan tại gia (42, 292) Nguyễn Tuân với Giọng cời trong tiếng nói Tú Xơng đã tổng kết cuộc đời, con ng- ời Tú Xơng qua giọng thơ mang điệu nói: giọng mỉa mai: Tóm lại, trong cuộc đời 37 năm của mình, Tú Xơng đã đi thi liền 8 khoa, nh Tú Xơng đã tự mỉa rằng: Tám khoa cha khỏi phạm trờng quy (42, 320) Nghiên cứu con ngời cá nhân Tú Xơng trong thơ Nôm, Phan Thị Sen - tác giả luận văn thạc sĩ Phơng thức thể hiện con ngời cá nhân trong sáng tác của Tú Xơng đã 4 chỉ ra những từ mang sắc thái khẩu ngữ nh nhạt nhèo, rầy chuyện, giở tuồng, ngủ quách đợc nhà thơ sử dụng rất tinh tế, giúp ngời đọc hiểu đợc con ngời cá nhân nhà thơ với những nỗi buồn, nỗi dằn vặt, nỗi lo đời và ý thức trách nhiệm trớc cuộc đời: Nhạt nhèo quang cảnh bóng trăng suông / Khăn khăn, áo áo thêm rầy chuyện / Bút bút nghiên nghiên khéo giở tuồng / Ngủ quách sự đời thây kẻ thức / Chùa đâu chú trọc đã hồi chuông (Đêm hè) (45, 31) Tựu chung lại, những nghiên cứu về ba tác giả: Hồ Xuân Hơng, Nguyễn Khuyến, Trần Tế Xơng có liên quan đến thơ điệu nói là những t liệu quý giúp chúng tôi thực hiện đề tài luận văn của mình. 2. Nghiên cứu về ngôn ngữ nghệ thuật thơ 2.1. Nghiên cứu về ngôn ngữ nghệ thuật thơ nói chung 2.1.1. Nghiên cứu về ngôn ngữ nghệ thuật thơ Hồ Xuân Hơng có liên quan đến đề tài Ngôn ngữ nghệ thuật thơ Hồ Xuân Hơng đã đợc đánh giá rất cao. Các nhà nghiên cứu đều khẳng định cái tài của Hồ Xuân Hơng trong việc sử dụng ngôn ngữ, đặc biệt là tài sử dụng ngôn ngữ đời sống, ngôn ngữ bình dân, mang điệu nói. Đỗ Lai Thuý khi viết về Hồ Xuân Hơng hoài niệm phồn thực đã chỉ ra những ảnh hởng của văn hoá phồn thực trong dân gian Việt Nam đến cấu trúc ngôn ngữ và các lớp ý nghĩa tầng bậc trong thơ Nôm Hồ Xuân Hơng. Đồng thời tác giả cũng cắt nghĩa, lí giải nguyên do của kiểu ngôn ngữ đặc biệt này. Trong công trình nghiên cứu Con đờng giải mã văn học trung đại Việt Nam, PGS Nguyễn Đăng Na cũng đã phân tích cấu trúc ngôn ngữ trong thơ Hồ Xuân Hơng, làm nổi bật tính dân tộc và gần gũi của hệ thống ngôn ngữ này. Nhận xét về ngôn ngữ thơ Hồ Xuân Hơng, PGS.TS Lã Nhâm Thìn đặc biệt lu ý đến ngôn ngữ đời sống, ngôn ngữ dân tộc trong thơ bà, coi đó là thành tựu xuất sắc tạo nên cá tính sáng tạo, bản lĩnh nghệ thuật độc đáo phi thờng nh việc Hồ Xuân Hơng sử dụng tiếng chửi, ngôn ngữ thông tục, các đại từ nhân xng Tác giả cho rằng: Thành ngữ, tục ngữ, ca dao trong thơ Hồ Xuân Hơng là phơng tiện thể hiện tình cảm, làm chức năng để biểu đạt tâm trạng (56, 170) Nguyễn Hữu Sơn trong bài Tâm lý sáng tạo trong thơ Nôm Hồ Xuân Hơng (Tạp chí văn học, số 2, 1991) nghiên cứu về bản lĩnh sáng tạo Hồ Xuân Hơng đề cập đến 5 phơng diện con ngời cá nhân biểu hiện qua ngôi chỉ định thứ nhất để bộc lộ cảnh ngộ riêng và thái độ ứng xử. Trơng Xuân Tiếu trong công trình Tìm hiểu thế giới nghệ thuật thơ Nôm truyền tụng Hồ Xuân Hơng đã nghiên cứu ngôn ngữ thơ Hồ Xuân Hơng về từ loại (tính từ, danh từ, số từ, từ láy), ngoa ngữ, thành ngữ, tục ngữ, ca dao, và phát hiện ra những đặc sắc riêng trong ngôn ngữ thơ Hồ Xuân Hơng cũng nh những điểm kế thừa của thơ bà từ văn học dân gian. Đặng Thanh Hoà trong bài Thành ngữ và tục ngữ trong thơ Nôm Hồ Xuân Hơng đăng trên tạp chí Ngôn ngữ và đời sống, 4/2001 (dẫn theo vnthuquan.net) đã đa ra những dẫn chứng về việc sử dụng thành ngữ, tục ngữ trong thơ Nôm Hồ Xuân Hơng, chỉ ra những phơng thức đa thành ngữ, tục ngữ vào thơ của Hồ Xuân Hơng, khẳng định vai trò, giá trị của thành ngữ, tục ngữ trong thơ Nôm Hồ Xuân Hơng. Về một khía cạnh nhỏ khác nữa trong ngôn ngữ Xuân Hơng đó là hiện tợng sử dụng từ láy, Trần Thị Ngọc Thảo trong báo cáo khoa học Khảo sát từ láy trong thơ Nôm truyền tụng của Hồ Xuân Hơng đã khảo sát quy mô, số lợng từ láy, phân loại từ láy, nêu vị trí, chức năng của từ ngữ đi kèm từ láy, bớc đầu tìm hiểu ý nghĩa, giá trị của từ láy trong thơ Nôm truyền tụng của Hồ Xuân Hơng. 2.1.2. Nghiên cứu về ngôn ngữ nghệ thuật thơ Nguyễn Khuyến có liên quan đến đề tài Đã có không ít những nghiên cứu về ngôn ngữ nghệ thuật thơ Nguyễn Khuyến có liên quan đến đề tài thơ trữ tình điệu nói. Trong Thi hào Nguyễn Khuyến, đời và thơ, trang 36-39, Nguyễn Huệ Chi với bài Sự đa dạng và thống nhất trên quá trình chuyển động của một phong cách và dấu hiệu chuyển mình của t duy thơ dân tộc đã khẳng định: Nguyễn Khuyến lại đa ngôn ngữ thông tục vào thơ với tất cả vẻ đẹp thanh tao, trang nhã, với những cảm xúc không căng mà dịu, nhng dịu mà thấm vào ngời đọc rất sâu. Trịnh Bá Đĩnh trong bài Phong cách dân gian trong thơ Yên Đổ có viết: Một phơng diện khác nữa tạo nên phong cách dân gian cho thơ Nguyễn Khuyến là nhà thơ đa trực tiếp vào thơ mình vốn tục ngữ ca dao của nhân dân (52, 300) 6 Nguyễn Phơng Chi trong bài viết: Ngòi bút tả thực đột xuất khẳng định: ông (Nguyễn Khuyến) có ý thức đa lời ăn tiếng nói hàng ngày, đa ca dao, tục ngữ vào thơ, làm cho một số bài thơ trở nên gần gũi, có một sức sống mới (52, 328) Nguyễn Hữu Sơn trong Sự kết hợp phức điệu trào phúng với trữ tình nhận xét: () nhà thơ khai thác kho tàng ca dao, tục ngữ, thành ngữ, cải tạo chúng lại trong cơ cấu của thơ Đờng luật, đồng thời làm cho câu thơ Đờng luật mất cái vẻ đờng bệ, trang trọng của mình (52, 345) Đào Thản trong Tài chơi chữ phát hiện: Trong thơ Nôm Nguyễn Khuyến, có khi có một khía cạnh chơi chữ rất nhỏ len vào trong cách diễn đạt nh một thao tác của ngôn ngữ nghệ thuật hết sức tinh tế, nhng lại có thể là điểm trọng tâm để lý giải toàn bộ ngữ nghĩa của bài (52, 364) Lê Trí Viễn với bài viết Nhà thơ Nguyễn Khuyến cũng khẳng định: Ngôn ngữ của ông có tính chất dân tộc và đại chúng rõ rệt () tiếng Việt ông dùng đều thuộc ngôn ngữ phổ thông, lắm khi là những danh từ, cách nói, những thành ngữ, tục ngữ thờng dùng trong nông thôn: xôi bánh trâu heo, anh em làng xóm, thửa mạ, làn ao, ổ lợn () Cũng nh Nguyễn Du, ông rất có tài khai thác khả năng diễn tả của các tiếng ghép: thấp le te, đóm lập lòe, bà quan tênh nghếch (21, 195) 2.1.3. Nghiên cứu về ngôn ngữ nghệ thuật thơ Trần Tế Xơng có liên quan đến đề tài Những đặc điểm về ngôn ngữ thơ trữ tình điệu nói của thơ Nôm Trần Tế Xơng đã đợc nhiều nhà nghiên cứu quan tâm. Đỗ Đức Hiểu trong Thơ văn Trần Tế Xơng khẳng định: Tú Xơng còn vận dụng tiếng Tây, tiếng Tàu một cách bất ngờ, diễn tả đợc cái hoàn cảnh oái oăm, dở mếu dở c- ời của mỗi nhân vật (); Tú Xơng vận dụng ngôn ngữ dân tộc một cách tài tình (42, 121) Trần Thanh Mại, Trần Tuấn Lộ trong bài Nghệ thuật Tú Xơng chỉ rõ: thơ văn Tú Xơng còn thể hiện đợc thứ ngôn ngữ của nhân dân Việt Nam thời toàn quyền Đume () Cho nên những tiếng Tàu, tiếng Tây, tiếng lóng, tiếng lái, tiếng xỏ, tiếng chửi không phải là không có trong thơ văn Tú Xơng (42, 208); Một thành ngữ thông thờng, một tiếng nói hàng ngày dới ngòi bút nhà thơ trở nên có một sức sinh động kì diệu (42, 216); 7 Nguyễn Đình Chú với bài viết Tú Xơng, nhà thơ lớn của dân tộc đã hết sức đề cao Tú Xơng: Trong thơ Tú Xơng, ngôn ngữ của cuộc sống bình thờng, khẩu ngữ dân gian đã chiếm lĩnh thế giới nghệ thuật một cách triệt để, bề thế và vẻ vang (42, 434). Nguyễn Lộc, Văn học Việt Nam nửa cuối thế kỉ XVIII - hết thế kỉ XIX khẳng định: () Tú Xơng tiếp thu sâu sắc truyền thống sử dụng ngôn ngữ trong văn học trào phúng của những giai đoạn trớc, và trong văn học dân gian nh lối nói lái, dùng lộng ngữ, chơi chữ, dùng từ ngữ tục Đặc biệt, ông đa những từ ngữ Tây, Tàu theo lối nói bếp bồi vào thơ ca (bản thân lối nói bếp bồi này đã khôi hài rồi) làm cho hình tợng thơ trào phúng không những đạt đợc hiệu quả gây cời mà còn mang rõ nét tính cụ thể lịch sử của nó nữa (29, 798) Hồ Giang Long trong công trình Thi pháp thơ Tú Xơng có trình bày về cách sử dụng hệ thống đại từ nhân xng của Tú Xơng, đề cập đến chất giọng dân gian đợc đợc tạo nên từ sự tiếp thu hệ thống thành ngữ, tục ngữ. Những nghiên cứu này là định hớng quan trọng giúp chúng tôi thực hiện đề tài. 2.2. Nghiên cứu về câu thơ điệu nói nói riêng Ngời đầu tiên sử dụng khái niệm thơ trữ tình điệu nói là giáo s Trần Đình Sử. Trong Thi pháp thơ Tố Hữu ông viết: Ngôn ngữ thơ Tố Hữu thuộc ngôn ngữ thơ trữ tình điệu nói khác với lời thơ cổ điển thuộc lối thơ trữ tình điệu ngâm (49, 214) Trần Minh Thơng trong bài Các bộ phận trong cơ thể ngời qua ca dao dân ca ng- ời Việt khẳng định: Câu thơ dân gian cơ bản là câu thơ điệu nói (vnthuquan.net/dien dan chinh/ Những cảm nhận về ca dao dân ca Việt Nam) Trần Văn Toàn và Nguyễn Xuân Diên trong bài nghiên cứu ảnh hởng của thơ Đ- ờng đối với thơ Mới (vietvan.vn) nhận xét: Đúng là trong thơ Mới, tính chất hớng ngoại và câu thơ điệu nói của lời thơ là rất đậm nét. Một nhận xét khá tổng quát về câu thơ điệu nói tiếp tục đợc đa ra: Thơ Mới chỉ b- ớc đầu làm cuộc vợt mình khỏi điệu ngâm, mà cha thoát đợc bao nhiêu () Nhng chỉ bắt đầu từ kháng chiến chống Pháp trở đi, thơ hiện đại mới dứt khoát cự tuyệt với sự vấn vít của điệu ca ngâm () Câu thơ hiện đại bấy giờ mới trút bỏ hẳn lốt y phục tha thớt của điệu ngâm một cách cơng quyết và tự chủ để trở thành điệu nói thực thụ (Bài thơ Đồng chí của Chính Hữu nhìn từ cấu trúc và ngôn ngữ, nvbchannel.net). 8 Trên duytan.edu.vn (9/10/2009) có bài Bản chất thể loại trong bài thơ Lau (Di cảo thơ) của Chế Lan Viên của Th.S Trần Thị ánh Nguyệt, trong đó Th.S khẳng định: Câu thơ định nghĩa là đặc trng của kiểu câu thơ hiện đại, đó là câu thơ điệu nói, khác với kiểu câu thơ điệu ngâm của tứ tuyệt Đờng thi. PGS.TS La Khắc Hoà, Giảng viên khoa Ngữ văn Đại học S phạm Hà Nội trong bài viết: Nhìn lại các bớc đi, lắng nghe những tiếng nói (dẫn theo hangnga14.violet.vn) có nhận định: Trớc 1945, phong trào thơ Mới có công chuyển câu thơ điệu ngâm trung đại thành câu thơ điệu nói hiện đại. Trần Văn Toàn trong Tản Đà từ góc nhìn thể loại nhận xét: Trong một chừng mực nào đó, với Tản Đà, câu thơ vốn thiên về điệu ngâm của thể Đờng luật cổ điển đậm đà những âm vực của câu thơ điệu nói - một thành tựu mà thơ Mới sau này sẽ triệt để khai thác (my opera.com) TS Lê Văn Tùng, Khoa Ngữ văn, Đại học Vinh có bài viết: Tính năng động nghệ thuật của văn học hiện đại Việt Nam và một cách nhìn từ thể loại, tổng kết về cuộc cách mạng về thơ những năm 1932-1945, về sự thâm nhập của văn xuôi vào thơ và khẳng định: Cuộc thâm nhập này làm chuyển hoá căn bản kiểu câu thơ điệu ngâm trung đại sang câu thơ điệu nói hiện đại (dẫn theo vn.360plus.yahoo.com /cao_anh80) Nhìn chung các nhà nghiên cứu đều đề cập đến câu thơ điệu nói trên cơ sở đối sánh với câu thơ điệu ngâm, từ đó làm nổi bật sự đổi mới theo hớng hiện đại của thơ điệu nói. 3. Nghiên cứu so sánh văn học trung đại và văn học hiện đại ở phơng diện thơ trữ tình điệu nói Đã có rất nhiều công trình nghiên cứu so sánh văn học trung đại và văn học hiện đại. Có công trình lấy sự so sánh đó làm đối tợng nghiên cứu chính, có công trình chỉ so sánh sơ qua. Một số nhà nghiên cứu cũng đã tập trung vào việc so sánh văn học trung đại và văn học hiện đại ở phơng diện thơ trữ tình điệu nói. Trong công trình Thi pháp thơ Tố Hữu, giáo s Trần Đình Sử nhận xét: Ngôn ngữ thơ Tố Hữu thuộc ngôn ngữ thơ trữ tình điệu nói khác với lời thơ cổ điển thuộc lối thơ trữ tình điệu ngâm (49, 214 ) Giáo s Nguyễn Đình Chú trong bài nghiên cứu Từ công cuộc hiện đại hoá văn học Việt Nam nghĩ thêm đôi điều về sự tơng đồng và tơng dị giữa Việt Nam và Nhật 9 Bản chung quanh vấn đề hiện đại hoá văn học đọc tại Hội thảo khoa học quốc tế về Quá trình cận đại hoá văn học 11-2009 (dẫn theo khoavanhoc - ngonngu.edu.vn) đã có sự so sánh hai phạm trù văn học trung đại và hiện đại ở nhiều phơng diện: lực lợng sáng tác, ý thức hệ chi phối, quan niệm văn học, ngôn ngữ Khi so sánh ở phơng diện ngôn ngữ, nhà nghiên cứu đã nhấn mạnh đến vai trò, vị trí của ngôn ngữ đời thờng - thứ ngôn ngữ mang điệu nói: thời trung đại () ngôn ngữ đời thờng tuy đã có mặt và càng về sau càng tăng trởng nhng nhìn chung vẫn lép vế so với phong cách ngôn ngữ bác học. Đến thời hiện đại hoá () đã có sự chiến thắng, lên ngôi của ngôn ngữ đời th- ờng, ngôn ngữ toàn dân. Có thể nói đây là một cuộc cách mạng ngôn ngữ văn học. Trên đây là sự điểm qua một số công trình tiêu biểu có nghiên cứu so sánh văn học trung đại và hiện đại ở phơng diện thơ trữ tình điệu nói. III. Phạm vi và đối tợng nghiên cứu 1. Đối tợng nghiên cứu: Đối tợng nghiên cứu của luận văn là thơ Nôm của ba tác giả 2. Phạm vi nghiên cứu: 2.1. Các bình diện nghiên cứu của đề tài: Nghiên cứu thơ trữ tình điệu nói của Hồ Xuân Hơng, Nguyễn Khuyến, Trần Tế Xơng, chúng tôi tập trung nghiên cứu các nội dung sau: - Những biểu hiện của hình thức thơ trữ tình điệu nói trong thơ Nôm của ba tác giả - So sánh sự giống và khác nhau trong hình thức thơ trữ tình điệu nói của Hồ Xuân Hơng, Nguyễn Khuyến, Trần Tế Xơng, sự phát triển từ Hồ Xuân Hơng đến Trần Tế Xơng. - So sánh thơ trữ tình điệu nói của ba nhà thơ trên với thơ hiện đại. 2.2. Về văn bản: Để triển khai đề tài chúng tôi tiến hành khảo sát các văn bản sau: Thơ văn Nguyễn Khuyến, NXB Văn học, 1971; Thơ văn Trần Tế Xơng, NXB Văn học, 1970; Hồ Xuân Hơng thơ và đời, NXB Văn học, 2004 do Lữ Huy Nguyên tuyển chọn và biên soạn IV. Những đóng góp và cấu trúc của luận văn: 1. Những đóng góp của luận văn: 10

— Xem thêm —

Xem thêm: VẺ ĐẸP NGÔN NGỮ DÂN GIAN TRONG THƠ HỒ XUÂN HƯƠNG, VẺ ĐẸP NGÔN NGỮ DÂN GIAN TRONG THƠ HỒ XUÂN HƯƠNG, VẺ ĐẸP NGÔN NGỮ DÂN GIAN TRONG THƠ HỒ XUÂN HƯƠNG

Lên đầu trang

Tài liệu liên quan

Từ khóa liên quan

Đăng ký

Generate time = 0.107119083405 s. Memory usage = 17.61 MB