Sáng kiến kinh nghiệm: Một số phương pháp giải phương trình nghiệm nguyên

fresh boy 14
fresh boy 14(8509 tài liệu)
(8 người theo dõi)
Lượt xem 388
3
Tải xuống 2,000₫
(Lịch sử tải xuống)
Số trang: 34 | Loại file: DOC
1

Thông tin tài liệu

Ngày đăng: 27/06/2013, 11:44

Mô tả: Đề tài s phạm: Một số phơng pháp giải phơng trình nghiệm nguyên A - Phần mở đầu I- Đặt vấn đề Trong quá trình học toán ở trờng THCS học sinh cần biết cách tổ chức công việc của mình một cách sáng tạo. Ngời thầy cần rèn luyện cho học sinh kỹ năng, độc lập suy nghĩ một cách sâu sắc, sáng tạo. Vì vậy đòi hỏi ngời thầy một sự lao động sáng tạo biết tìm tòi ra những phơng pháp để dạy cho học sinh trau dồi t duy logic giải các bài toán. Là một giáo viên dạy toán ở trờng THCS trực tiếp bồi dỡng đội tuyển học sinh giỏi nhiều năm tôi nhận thấy việc giải các bài toán ở chơng trình THCS không chỉ đơn giản là đảm bảo kiến thức trong SGK, đó mới chỉ là những điều kiện cần nhng cha đủ. Muốn giỏi toán cần phải luyện tập nhiều thông qua việc giải các bài toán đa dạng, giải các bài toán một cách khoa học, kiên nhẫn, tỉ mỉ, để tự tìm ra đáp số của chúng. Muốn vậy ngời thầy phải biết vận dụng linh hoạt kiến thức trong nhiều tình huống khác nhauđể tạo hứng thú cho học sinh. Một bài toán có thể có nhiều cách giải, mỗi bài toán thờng nằm trong mỗi dạng toán khác nhau nó đòi hỏi phải biết vận dụng kiến thức trong nhiều lĩnh vực nhiều mặt một cách sáng tạo vì vậy học sinh phải biết sử dụng phơng pháp nào cho phù hợp. Các dạng toán về số học ở chơng trình THCS thật đa dạng phong phú nh: Toán về chia hết, phép chia có d, số nguyên tố, số chính phơng, phơng trình nghiệm nguyên. Đây là một dạng toán có trong SGK lớp 9 nhng cha đa ra phơng pháp giải chung. Hơn nữa phơng trình nghiệm nguyên có rất nhiều trong các đề thi:Tốt nghiệp THCS ;Trong các đề thi học sinh giỏi huyên, học sinh giỏi tỉnh . Song khi giải các bài toán này không ít khó khăn phức tạp. Từ thực tiễn giảng dạy tôi thấy học sinh hay bế tắc, lúng túng về cách xác định dạng toán và cha có nhiều phơng pháp giải hay. Từ những thuận lợi, khó khăn và yêu cầu thực tiễn giảng dạy.Tôi chọn đề tài: Rèn luyện t duy sáng tạo qua một số dạng toán phơng trình nghiệm nguyên Trong quá trình viết đề tài do điều kiện và kinh nghiệm không tránh khỏi khiếm khuyết. Rất mong đợc sự đóng góp, chỉ đạo của thầy cô giáo và các bạn đồng nghiệp. Trang số: Ngời thực hiện: Lê Văn Trung 1 Đề tài s phạm: Một số phơng pháp giải phơng trình nghiệm nguyên II. Điều tra thực trạng tr ớc khi nghiên cứu . Để đánh giá đợc khả năng của các em đối với dạng toán trên và có phơng án tối u truyền đạt tới học sinh, tôi đã ra một đề toán cho 10 em học sinh trong đội tuyển của trờng nh sau: Bài 1: ( 6 đ ) a)Tìm x, y Z biết x y + 2xy = 6 b) Giải phơng trình nghiệm nguyên: 5x 7y = 3 Bài 2: (4 đ) Tìm nghiệm nguyên dơng của phơng trình : 1 + x + x 2 + x 3 = 2 y Kết quả thu đợc nh sau: Dới điểm 5 Điểm 5 - 7 Điểm 8 - 10 Điểm 5 - 10 SL % SL % SL % SL % 6 60 4 40 0 0 4 40 Qua việc kiểm tra đánh giá tôi thấy học sinh không có biện pháp giải phơng trình nghiệm nguyên đạt hiệu quả. Lời giải thờng dài dòng, không chính xác, đôi khi còn ngộ nhận . Cũng với bài toán trên nếu học sinh đợc trang bị các phơng pháp Giải phơng trình nghiệm nguyên thì chắc chắn sẽ có hiệu quả cao hơn. III-Mục đích - Đề tài nhằm rèn luyện cho học sinh t duy sáng tạo khi học và giải toán. - Biết cách định hớng và giải bài tập ngắn gọn. - Phát huy trí lực của học sinh tìm nhiều cách giải hay phát triển bài toán mới. - Giúp học sinh tự tin khi giải toán hoặc trong thi cử. IV-Phạm vi áp dụng: - áp dụng vào việc giảng dạy các chuyên đề trong trờng học hoặc bồi dỡng đội tuyển học sinh giỏi Toán lớp 9, ôn tập cho học sinh chuẩn bị thi vào các lớp chọn, lớp chuyên PTTH. - Thời gian nghiên cứu có hạn mặc dù đợc sự góp ý chân thành của nhiều giáo viên có chuyên môn cao, song vẫn còn nhiều điều bỏ ngỏ để tiếp tục khai thác và đi sâu hết dạng toán này. B- Nội dung Trang số: Ngời thực hiện: Lê Văn Trung 2 Đề tài s phạm: Một số phơng pháp giải phơng trình nghiệm nguyên Phơng trình nghiệm nguyên rất đa dạng và phong phú nó có thể là phơng trình một ẩn, nhiều ẩn. Nó có thể là phơng trình bậc nhất hoặc bậc cao. Không có cách giải chung cho mọi phơng trình, để giải các phơng trình đó thờng dựa vào cách giải một số phơng trình cơ bản và một số phơng pháp giải nh sau: Chơng I - Các dạng phơng trình cơ bản I-Ph ơng trình nghiệm nguyên dạng : ax + by = c (1) với a, b, c Z 1.Các định lí: a. Định lí 1: Điều kiện cần và đủ để phơng trình ax + by = c (trong đó a,b,c là các số nguyên khác 0 ) có nghiệm nguyên (a,b) là ớc của c. b.Định lí 2: Nếu (x 0 , y 0 ) là một nghiệm nguyên của phơng trình ax + by = c thì nó có vô số nghiệm nguyên và nghiệm nguyên (x,y) đợc cho bởi công thức: = += t d a yy t d b xx 0 0 Với t Z, d = (a,b) 2.Cách giải: a.Tiến hành qua 5 bớc sau: (cách giải chung) Bớc 1: Tìm d = (a,b) Khi đó ax + by = c a 1 x + b 1 y = c 1 Với a = da 1 ; b = db 1 ; c = dc 1 ; (a 1 ; b 1 ) = 1 Bớc 2: Viết thuật toán Ơclit cho 2 số a 1 và b 1 Giả sử : 1 a > 1 b Ta có a 1 = 1 b q 0 + r 1 b 1 = r 1 q 1 + r 2 r 1 = r 2 q 2 +r 3 r n-2 = r n-1 + r n Với r n = 1 Trang số: Ngời thực hiện: Lê Văn Trung 3 Đề tài s phạm: Một số phơng pháp giải phơng trình nghiệm nguyên Bớc 3: Tính a 0 + k a a a 1 . 1 1 1 2 1 + + + = n m Bớc 4: Lấy nghiệm riêng (x 0 ; y 0 ) của phơng trình a 1 x + b 1 y = 1 sao cho : x 0 = m x 0 = n hoặc y 0 = n y 0 = m Xác định dấu bằng cách thử trực tiếp đợc (x 0 , y 0 ) Bớc 5: x 0 = c 1 x 0 ; y 0 = c 1 y 0 là nghiệm riêng của phơng trình a 1 x + b 1 y = c 1 nghiệm tổng quát của phơng trình là: x = x 0 + b 1 t y = y 0 a 1 t (với t Z ) Ví dụ 1: Giải phơng trình nghiệm nguyên 5x 7y = 3 Hớng dẫn: Ta nhận thấy (5, 7) = (7, 3) = 1 . Vậy phơng trình có nghiệm nguyên Để giải ta tiến hành các bớc: - Viết thuật toán Ơclit cho 2 số 5 và 7 7 = 5.1 + 2 n m = 1 + 2 1 = 2 3 5 = 2.2 + 1 - Tìm nghiệm riêng của phơng trình 5x 7y = 1 (x 0 , y 0 ) = (3, 2) - Tìm nghiệm riêng của phơng trình 5x 7y = 3 là (x 0 , y 0 ) = (9, 6) nghiệm tổng quát của phơng trình là: Trang số: Ngời thực hiện: Lê Văn Trung 4 Đề tài s phạm: Một số phơng pháp giải phơng trình nghiệm nguyên x = 9 7t hay x = 7t + 2 y = 6 5t y = 5t + 1 (t Z ) Ví dụ 2: Giải phơng trình nghiệm nguyên 6x 14 y = 12 Hớng dẫn: Ta nhận thấy (6 ,14) = (6 ,12) = 2 pt có nghiệm ta tiến hành giải nh sau: Bớc 1: 6x 14 y = 12 3x 7y = 6 Bớc 2: Viết thuật toán Ơclit cho 3 và 7 7 = 3.2 + 1 Bớc 3: Tính n m = q 0 = 2 = 1 2 Bớc 4: Tìm nghiệm riêng của phơng trình 3x 7y = 1 là (x 0 , y 0 ) = (-2; -1) Bớc 5: Xác định nghiệm riêng của pt 3x 7y = 6 là (x 0 ; y 0 ) = (-12; -6) Nghiệm tổng quát của phơng trình 6x 14 y = 12 là x = -12 7t hay x = 7t + 2 y = -6 3t y = 3t (t Z ) * Nhận xét: Trên đây là phơng pháp chung để giải phơng trình nghiệm nguyên dạng ax + by = c Tuy nhiên khi đi vào bài toán cụ thể bằng các kiến thức về chia hết biết khéo léo sử dụng sẽ cho lời giải ngắn gọn. b.Cách giải thông thờng khác (3 bớc) Bớc 1: Rút ẩn này theo ẩn kia (giả sử rút x theo y) Bớc 2: Dựa vào điều kiện nguyên của x, tính chất chia hết suy luận để tìm y Bớc 3: Thay y vào x sẽ tìm đợc nghiệm nguyên Ví dụ 1: Giải phơng trình nghiệm nguyên: 2x + 5y =7 Hớng dẫn: Ta có 2x + 5y =7 x = 2 57 y Trang số: Ngời thực hiện: Lê Văn Trung 5 Đề tài s phạm: Một số phơng pháp giải phơng trình nghiệm nguyên x = 3 2y + 2 1 y Do x, y nguyên 2 1 y nguyên. Đặt 2 1 y = t với (t Z ) y = 1 2t x = 3 2(1- 2t) + t = 5t + 1 Vậy nghiệm tổng quát của phơng trình là: x = 5t + 1 y = -2t +1 (t Z ) Ví dụ 2: Giải phơng trình nghiệm nguyên 6x 15 y = 25 Hớng dẫn: Ta thấy( 6,15 ) = 3 mà 3/25 Vậy không tồn tại x,y nguyên sao cho 6x- 15y = 25 Ví dụ 3: Tìm nghiệm nguyên dơng của phơng trình. 5x + 7y = 112 Hớng dẫn: Ta có 5x + 7y = 112 x = 5 7112 y = 22 - y + 5 22 y Do x, y nguyên 5 22 y nguyên hay (2 2y) 5 2(1-y) 5; (2 , 5) = 1 (1-y) 5 hay (y-1) 5 . Đặt y-1 = 5t (t Z ) y = 5t +1 thay y vào x ta có x = 21 7t lại có x > 0; y > 0 5t + 1 > 0 t > - 5 1 21 7t > 0 t < 3 t = { } 2;1;0 Nếu t = 0 x = 21; y = 1 Nếu t = 1 x = 14; y = 6 Trang số: Ngời thực hiện: Lê Văn Trung 6 Đề tài s phạm: Một số phơng pháp giải phơng trình nghiệm nguyên Nếu t = 2 x = 7; y = 11 II. Ph ơng trình nghiệm nguyên dạng a 1 x 1 + a 2 x 2 + + a n x n = c (2) Với a, c Z (i = 1,2n); n 2 1.Định lý: Điều kiện cần và đủ để phơng trình (2) có nghiệm là (a 1 , a 2 , a n ) \ c 2.Cách giải: Đa phơng trình về 1 trong 2 dạng sau: a. Có một hệ số của một ẩn bằng 1 Giả sử a 1 = 1. Khi đó x 1 = c a 2 x 2 a 3 x 3 - - a n x n với x 1 , x 2 ,., x n Z Nghiệm của phơng trình là: (c - a 2 x 2 a 3 x 3 - - a n x n , x 2 ,., x n ) với x 2 ,., x n nguyên bất kỳ b. Có hai hệ số là hai số nguyên tố cùng nhau Giả sử ( a 1 , a 2 ) = 1. Khi đó pt (2) a 1 x 1 + a 2 x 2 = c - a 3 x 3 - - a n x n Giải phơng trình theo 2 ẩn x 1 , x 2 Ví dụ 4: Giải phơng trình trên tập số nguyên 6x + 15y + 10 z = 3 Hớng dẫn: Phơng trình 6x + 15y + 10 z = 3 có nghiệm nguyên vì (6 ,15, 10) = 1 và 1/3 Cách 1 : Ta biến đổi 6x + 15y + 10 z = 3 x + 10(y + z) + 5 ( x+ y) = 3 Đặt t = y + z, k = x + y với( t, k Z). Ta có: x + 10 t + 5k = 3 Vậy nghiệm tổng quát của phơng trình x = 3- 10 t 5k y = - 3 + 10 t + 6k ( t, k Z) z = 3 9 t 6k Cách 2: 6x + 15y + 10 z = 3 6 (x + z) + 15 y + 4 z = 3 Đặt x + z = t ta có 6t +15 y + 4z = 3 Trang số: Ngời thực hiện: Lê Văn Trung 7 Đề tài s phạm: Một số phơng pháp giải phơng trình nghiệm nguyên 15 y + 4z = 3 6t Ta có cặp số (-1; 4) là nghiệm riêng của pt 15 y + 4z = 1 nên (-3 + 6t; 12 24 t) là nghiệm riêng của phơng trình 15 y + 4z = 3 6t Do đó nghiệm tổng quát là: y = -3 + 6t + 4k (k Z) z = 12 24t 15 k lại có t = x + z x = t z x = -12 = 25t + 15 k Vậy nghiệm tổng quát của phơng trình 6x + 15y + 10 z = 3 là: x = -12 = 25t + 15 k y = -3 + 6t + 4k với ( t, k Z) z = 12 24t 15 k III. Ph ơng trình nghiệm nguyên đ a về dạng g (x 1 , x 2 , ., x n ) . h (x 1 , x 2 , ., x n ) = a (3) Với a Z 1.Cách giải: Đặt g (x 1 , x 2 ,., x n ) = m (với m là ớc của a) h(x 1 , x 2 ,., x n ) = a m Giải hệ: g (x 1 , x 2 ,., x n ) = m h(x 1 , x 2 ,., x n ) = a m tìm đợc x 1 , x 2 ,., x n thử vào (3) ta đợc nghiệm của phơng trình. 2.Chú ý: -Nếu a = 0 ta có g (x 1 , x 2 ,., x n ) = 0 h(x 1 , x 2 ,., x n ) = 0 -Nếu a = p với p nguyên tố thì từ pt (3) ta có: g (x 1 , x 2 ,., x n ) = p 1 h(x 1 , x 2 ,., x n ) = p 2 Với 1 + 2 = a Ví dụ 5: Tìm x, y Z biết x y + 2xy = 6 Hớng dẫn: Trang số: Ngời thực hiện: Lê Văn Trung 8 Đề tài s phạm: Một số phơng pháp giải phơng trình nghiệm nguyên Ta có x y + 2xy = 6 2 x 2y + 4 xy = 12 2 x 2y + 4 xy 1 = 11 (2x 1) + 2y(2x-1) = 11 (2x 1) (2y + 1) = 11 Ta có 11 = 1.11= (-1)(-11) = 11.1 = (-11)(-1) Ta có 2y + 1 = 1 (x; y) = (6; 0) 2x 1 = 11 2y + 1 = -1 (x; y) = (-5; -1) 2x 1 = -11 2y + 1 = 11 (x; y) = (1, 5) 2x 1 = 1 2y + 1 = -11 (x; y) = ( 0; -6) 2x 1 = -1 Ví dụ 6: Tìm nghiệm nguyên dơng của phơng trình 1 + x + x 2 + x 3 = 2 y Hớng dẫn: Ta có 1 + x + x 2 + x 3 = 2 y (1 + x) (1 + x 2 ) = 2 y 1 + x = 2 m và 1 + x 2 = 2 y m (m nguyên dơng) x = 2 m 1 x 2 = 2 2m 2 m +1 + 1 x 2 = 2 y m - 1 x 2 = 2 y m 1 2 2m 2 m + 1 + 1 = 2 y m - 1 2 y m 2 2m + 2 m +1 = 2 Nếu m = 0 x = 0 ; y = 0 (t/m) Nếu m > 0 2 y m 1 2 2m 1 + 2 m = 1 mà 2 2m 1 và 2 m đều là số chẵn nên: 2 y m 1 lẻ 2 y m 1 = 1 y m 1 = 0 y = m + 1 Trang số: Ngời thực hiện: Lê Văn Trung 9 Đề tài s phạm: Một số phơng pháp giải phơng trình nghiệm nguyên 2 m - 2 2m 1 = 0 2 m = 2 2m 1 m = 2m 1 m = 1 y = 2 ; x = 1 Vậy (x, y) = (0; 0); (1; 2) IV. Ph ơng trình nghiệm nguyên đ a về dạng [g 1 (x 1 , x 2 , ., x n )] 2 + [g 2 (x 1 , x 2 , ., x n )] 2 + + [g n (x 1 , x 2 , ., x n )] 2 = 0 1.Cách giải:Ta thấy vế trái của phơng trình là các số hạng không âm, tổng của chúng bằng 0 nên mỗi số hạng phải bằng 0 g 1 (x 1 , x 2 ,., x n ) = 0 Do vậy có: g 2 (x 1 , x 2 ,., x n ) = 0 g n (x 1 , x 2 ,., x n ) = 0 Giải hệ này ta đợc x 1 , x 2 ,, x n Ví dụ 7: Tìm nghiệm nguyên của phơng trình 2x 2 + y 2 2xy + 2y 6x + 5 = 0 Hớng dẫn: (Dùng phơng pháp phân tích thành nhân tử ta biến đổi vế trái của phơng trình) Ta có 2x 2 + y 2 2xy + 2y 6x + 5 = 0 y 2 2y (x - 1) + (x-1) 2 + x 2 4x + 4 = 0 (y x + 1) 2 + (x 2 ) 2 = 0 Vậyy x + 1 = 0 hay x = 2 x 2 = 0 y = 1 Vậy nghiệm nguyên của phơng trình là x = 2 ; y = 1 Ví dụ 8: Tìm nghiệm nguyên của phơng trình : (x 1) (y+1) = (x+ y) 2 Hớng dẫn: Ta có (x-1) (y+1) = (x+ y) 2 (x-1) (y+1) = [(x-1) + (y+1)] 2 [(x-1) + (y+1)] 2 - (x-1) (y+1) = 0 (x-1) 2 + (y+1) 2 + (x-1) (y+1) = 0 Trang số: Ngời thực hiện: Lê Văn Trung 10 . nghiệm là số tự nhiên. Chơng II: Một số phơng pháp giải phơng trình nghiệm nguyên Không có phơng pháp chung để giải phơng trình nghiệm nguyên nhng để giải nó. dựa vào cách giải một số phơng trình cơ bản và một số phơng pháp giải nh sau: Chơng I - Các dạng phơng trình cơ bản I-Ph ơng trình nghiệm nguyên dạng :

— Xem thêm —

Từ khóa:

Xem thêm: Sáng kiến kinh nghiệm: Một số phương pháp giải phương trình nghiệm nguyên, Sáng kiến kinh nghiệm: Một số phương pháp giải phương trình nghiệm nguyên, Sáng kiến kinh nghiệm: Một số phương pháp giải phương trình nghiệm nguyên

Gửi bình luận

Bình luận
Lên đầu trang
  • cicinho
    cicinho · Vào lúc 09:44 am 10/12/2013
    Xin cám ơn các bạn nhiều, mình đang cần lắm ^^
  • nguu-chan
    nguu-chan · Vào lúc 01:17 am 22/12/2013
    Tài liệu hay quá, cám ơn fresh boy 14
  • Nguyễn Thị Lan Hương
    Nguyễn Thị Lan Hương · Vào lúc 10:21 am 27/12/2013
    Hihhii, tài liệu hay lắm, cám ơn bạn nhé
  • fresh boy 7
    fresh boy 7 · Vào lúc 03:59 pm 28/12/2013
    Tài liệu hữu ích quá, up lên cho bạn nào chưa biết nhé
  • fresh boy 10
    fresh boy 10 · Vào lúc 04:02 pm 28/12/2013
    Cảm ơn bạn nha. Chúc bạn thành công, vui vẻ nha
Xem thêm
Đăng ký

Generate time = 0.0969829559326 s. Memory usage = 13.39 MB