Sáng kiến kinh nghiệm: Ứng dụng và khai thác một bất đẳng thức

Trương Gia Bình
Trương Gia Bình(8780 tài liệu)
(7 người theo dõi)
Lượt xem 65
6
Tải xuống
(Lịch sử tải xuống)
Số trang: 11 | Loại file: DOC
0

Gửi bình luận

Bình luận

Thông tin tài liệu

Ngày đăng: 27/06/2013, 11:45

Mô tả: Kinh nghiệm: ứng dụng và khai thác một bất đẳng thức- Nguyễn Xuân Phan A- Đặt vấn đề Trong giảng dạy môn toán, ngoài việc giúp học sinh năm chắc kiến thức cơ bản, thì việc phát huy tính tích cực của học sinh để khai thác thêm các bài toán mới từ những bài toán điển hình, đồng thời biết ứng dụng các bài toán đơn giản vào việc giải các bài toán phức tạp là điều rất cần thiết cho công tác bồi dỡng học sinh giỏi. Chúng ta đều biết một bài toán dù có khó, phức tạp đến đâu lời giải của nó cũng có thể đa đợc về một chuỗi hữu hạn các bớc suy luận đơn giản, việc giải bài toán phức tạp đều có thể đa về việc áp dụng, tiền đề là các bài toán đơn giản. Nên việc thờng xuyên ứng dụng, khai thác các bài toán đơn giản để giải các bài toán khó là một cách nâng cao dần khả năng suy luận, t duy sâu cho học sinh. Qua một số năm giảng dạy, tôi đã học hỏi đợc ở các đồng nghiệp và với kinh nghiệm của bản thân tôi luôn giúp học sinh khai thác, ứng dụng nhiều bài toán, nhất là các bài toán về chứng minh bất đẳng thức, trên cơ sở đó tôi viết sáng kiến kinh nghiệm. ứng dụng, khai thác một bất đẳng thức . Dù đã có nhiều cố gắng, song sáng kiến kinh nghiệm này cha phải là hoàn chỉnh, còn có thiếu sót. Tôi rất mong đợc Hội đồng khoa học và các đồng nghiệp bổ sung thêm ý kiến đóng góp cho tôi, để trong quá trình giảng dạy sau này, tôi sẽ giúp đợc học sinh của mình nhiều hơn nữa trong lĩnh vực tìm tòi và chiếm lĩnh các tri thức, khám phá môn toán học . 3 Kinh nghiệm: ứng dụng và khai thác một bất đẳng thức- Nguyễn Xuân Phan B- Nội dung I- Cơ sở lý thuyết 1. Định nghĩa bất đẳng thức Cho hai số a và b. Ta nói : a lớn hơn b, ký hiệu a > b, nếu a - b > 0 a nhỏ hơn b, ký hiệu a < b, nếu a - b < 0 2. Một số tính chất của bất đẳng thức + a > b b < a + a > b , b > c a > c + dbca dc ba +>+ > > + cbca c ba 0 > > > + cbca c ba 0 < < > + dbca dc ba 0 0 > >> >> 3. Một số hằng bất đẳng thức + 0 2 a ; 0 2 a xảy ra đẳng thức khi a = 0. + 0 a . Xảy ra đẳng thức khi a = 0 4. Một số ph ơng pháp chứng minh bất đẳng thức 4.1. Dùng định nghĩa Để chứng minh A > B, ta xét hiệu A - B và chứng minh rằng A - B > 0 4.2. Dùng các phép biến đổi tơng đơng Để chứng minh A > B ta biến đổi tơng đơng 2211 nn BABABABA >>>> Trong đó bất đẳng thức A n > B n luôn đúng, do quá trình biến đổi là tơng đơng nên ta suy ra A > B là đúng. 4.3. Dùng bất đẳng thức phụ Để chứng minh A > B, ta xuất phát từ một hằng bất đẳng thức hoặc một bất đẳng thức đơn giản (gọi là bđt phụ) và biến đổi tơng đơng suy ra A > B. II- Các nhận xét và các bài toán minh hoạ cho việc ứng dụng, khai thác một bất đẳng thức lớp 8 Nhận xét :Trong chơng trình toán T.H.C.S có một bất đẳng thức quen thuộc mà việc 4 Kinh nghiệm: ứng dụng và khai thác một bất đẳng thức- Nguyễn Xuân Phan ứng dụng của nó trong khi giải các bài tập đại số và hình học rất có hiệu quả. Ta thờng gọi đó là bất đẳng thức kép. Đó là bất đẳng thức sau : Với mọi a, b ta luôn có : ab ba ba 2 2 )( 2 22 + + (*) Nhận thấy (*) + + ++ )3( )2( )1( 2 .4)( .)()(2 22 2 222 abba abba baba Cả ba bất đẳng thức trên đều tơng đơng với hằng bất đẳng thức 0)( 2 ba và do đó chúng xảy ra đẳng thức khi a = b. ý nghĩa của bất đẳng thức (*) là nêu nên quan hệ giữa tổng hai số với tích hai số và với tổng các bình phơng của hai số đó. Sau đây là một số ví dụ minh hoạ việc vận dụngvà khai thác bất đẳng thức (*). Bài toán 1: Cho a + b = 1 . Chứng minh rằng: 2 1 22 + ba ; 8 1 44 + ba ; 128 1 88 + ba * Giải : áp dụng bất đẳng thức (1) và giả thiết a + b = 1 ta có: 2 1 2 )( 2 22 = + + ba ba ; 8 1 2 ) 2 1 ( 2 )( 2 222 44 = + + ba ba 128 1 2 ) 8 1 ( 2 )( 2 244 88 = + + ba ba .Đẳng thức xảy ra khi a = b = 1/2. * Khai thác bài toán Nhận xét 1: Nếu tiếp tục áp dụng bđt (1) và tăng số mũ của biến ta thu đợc các kết quả nh: . 2 1 2 ) 128 1 ( 2 )( 15 2 288 1616 = + + ba ba Tổng quát ta có bài toán sau: 5 Kinh nghiệm: ứng dụng và khai thác một bất đẳng thức- Nguyễn Xuân Phan Bài toán 1.1: Cho a + b = 1 . Chứng minh rằng: 12 2 1 22 + n n b n a Cách giải bài toán 1.1 ta áp dụng phơng pháp quy nạp toán học và làm tơng tự bài toán 1. Nhận xét 2: Tiếp tục khái quát bài toán 1.1 khi thay giả thiết a + b = 1 bởi giả thiết a + b = k , làm tơng tự nh trên ta có 12 2 22 + n n k n b n a Vậy có bài toán 1.2 nh sau: Bài toán 1.2: Cho a + b = k . Chứng minh: 12 2 22 + n n k n b n a Nhận xét 3: Từ bài toán 1.2 nếu ta thay giả thiết a + b = k bởi b = k - a ta đợc Bài toán 1.3: Chứng minh : 12 2 2 )( 2 + n n k n ak n a với mọi k . * Khai thác sâu bài toán Nhận xét 1: Nếu áp dụng bất đẳng thức (1) liên tiếp 2 lần ta có kết quả: ( ) ( ) 3 4 2 2 222 44 2 2 2 2 )( ba ba ba ba + = + + + Tổng quát ta có bài toán sau: Bài toán1.4: Chứng minh : a) ( ) 3 4 44 2 ba ba + + b) ( ) 12 2 2 22 + + n n ba n b n a Nhận xét 2: Nếu áp dụng bất đẳng thức (1) liên tiếp nhiều lần và tăng số biến ta có: 6 Kinh nghiệm: ứng dụng và khai thác một bất đẳng thức- Nguyễn Xuân Phan ( ) ( ) ( ) 3 4 44 2 2 2 2 222222 4444 2.88 )()( 2 22 2 )()( dcbadcba dcba dcba dcba +++ +++ = = + + + +++ +++ ( ) 4 3 4 4444 4 2.8.4 4 +++ = +++ +++ dcbadcbadcba . Vậy có bài toán 1.5: Chứng minh: 4 4444 44 +++ +++ dcbadcba Cứ tiếp tục suy luận sâu hơn nữa ta thu đợc nhiều bài toán tổng quát hơn. Bài toán 2: Cho a, b, c > 0.Chứng minh rằng: .8)).().(( abcaccbba +++ * Giải: áp dụng bất đẳng thức (2) ta có : + + + acca cbbc abba 4)( 4)( 4)( 2 2 2 [ ] 222 2 64))()(( cbaaccbba +++ (vì a, b, c > 0) abcaccbba 8))()(( +++ ( vì (a+b)(b+c)(c+a) > 0 và 8abc > 0). Đẳng thức xảy ra khi a = b = c . * Khai thác bài toán Nhận xét 1: Nếu cho a, b, c > 0 và a + b + c = 1. Khi đó ta có 1 - a, 1- b, 1 - c > 0 và có 1 + c = 1 + 1 - a - b = (1 - a ) + (1 - b ). áp dụng bài toán 2 ta đợc : )1)(1)(1(8)1)(1)(1( cbacba +++ Vậy có bài toán 2.1: Cho a, b, c > 0 và a + b + c = 1. Chứng minh: )1)(1)(1(8)1)(1)(1( cbacba +++ Nhận xét 2: Ta tiếp tục khai thác sâu hơn bài toán bằng cách cho a + b + c = n > 0 . Khi đó tơng tự nh bài toán 2.1 ta có Bài toán 2.2: 7 Kinh nghiệm: ứng dụng và khai thác một bất đẳng thức- Nguyễn Xuân Phan Cho a, b, c > 0 và a + b + c = n > 0. Chứng minh : ))()((8))()(( cnbnancnbnan +++ Bài toán 3: Chứng minh rằng với mọi a, b, c ta có : cabcabcba ++++ 222 * Giải : áp dụng bất đẳng thức (3) ta có : + + + acca cbbc abba 2 2 2 22 22 22 ++++ )(2)(2 222 cabcabcba đ.p.c.m Có đẳng thức khi a = b = c. * Khai thác bài toán Nhận xét 1 : Nếu áp dụng bài toán 3 và tăng số mũ lên, giữ nguyên số biến ta có 222222444 accbbacba ++++ (*) lại áp dụng bài toán 3 lần nữa ta có )( 222222 cbaabcaccbba ++++ (**) . Từ (*) và (**) ta thu đợc kết quả là )( 444 cbaabccba ++++ . Vậy có bài toán 3.1: Chứng minh rằng với mọi a, b, c ta có : )( 444 cbaabccba ++++ . Nhận xét 2: Nếu tăng số biến và giữ nguyên số mũ của biến với cách làm nh bài toán 3 ta có Bài toán 3.2: Chứng minh rằng: 113221 22 2 2 1 aaaaaaaaaaa nnnn +++++++ Với mọi n aaa ; .;; 21 Bài toán 4 : Chứng minh rằng với mọi a, b, c, d ta có : abcddcba 4 4444 +++ * Giải : áp dụng bất đẳng thức (3) ta có : 8 Kinh nghiệm: ứng dụng và khai thác một bất đẳng thức- Nguyễn Xuân Phan abcddcbadcbadcba 4)(222 222222224444 +=++++ đ.p.c.m Có đẳng thức khi a = b = c = d * Khai thác bài toán Nhận xét 1: Nếu thay b = c = d = 1 ta có bđt 3443 44 + aaaa Vậy có bài toán 4.1: Tìm giá trị nhỏ nhất của A = aa 4 4 Nhận xét 2: Nếu khai thác bài toán 4 theo hớng tăng số biến, số mũ lên, ta Có bài toán tổng quát sau: Bài toán 4.2: Chứng minh rằng với mọi số n aaaa 2 ; .; 3 ; 2 ; 1 với * Nn ta có: n aaaa n n n a n a n a n a 2 . 321 2 2 2 . 2 3 2 2 2 1 ++++ . Bài toán 5 : Cho a + b + c + d = 2 . Chứng minh : 1 2222 +++ dcba * Khai thác bài toán Nhận xét 1: Nếu thay hằng số 2 ở giả thiết bởi số k ta đợc kết quả 4 2 2222 k dcba +++ . Vậy có bài toán tổng quát hơn nh sau: Bài toán 5.1: Cho a + b + c + d = k . Chứng minh : 4 2 2222 k dcba +++ Nhận xét 2: Ta còn có thể tổng quát bài toán 5.1 ở mức độ cao hơn bằng cách tăng số biến của bài toán . Khi đó bài toán 5.1 chỉ là trờng hợp riêng của bài toán sau: Bài toán 5.2: Cho n aaa +++ . 21 = k . Chứng minh: n k aaa n 2 22 2 2 1 . +++ với * Nn Để giải bài toán này thì cả hai cách làm của bài toán 5 ở trên đa vào áp dụng không hợp lý, ta sẽ làm nh sau: 9 Kinh nghiệm: ứng dụng và khai thác một bất đẳng thức- Nguyễn Xuân Phan áp dụng bđt (3) ta có: n k a n k a .2 1 2 2 2 1 + ; n k a n k a .2 2 2 2 2 2 + ; ; n k a n k a nn .2 2 2 2 + ) .(2 . 21 2 2 22 2 2 1 nn aaa n k n k naaa +++++++ (vì kaaa n =+++ . 21 ) n k n k aaa n 22 22 2 2 1 2 . ++++ n k aaa n 2 22 2 2 1 . +++ (đ.p.c.m). Từ đó suy ra : ( ) n aaa aaa n n 2 21 22 2 2 1 . . +++ +++ với * Nn (1.1) Vậy có bài toán 5.3: Chứng minh: ( ) n aaaa aaa n n 2 321 22 2 2 1 . . ++++ +++ với * Nn . Đặc biệt hoá với n = 5, n = 7, ta đợc những bài toán nh : Chứng minh : ( ) 5 . . 2 5321 2 5 2 2 2 1 aaaa aaa ++++ +++ ( ) 7 . . 2 7321 2 7 2 2 2 1 aaaa aaa ++++ +++ . Rõ ràng những bđt này nếu sử dụng phơng pháp dùng định nghĩa hoặc biến đổi tơng đ- ơng thì rất khó giải quyết . * Khai thác sâu bài toán Nếu tiếp tục nâng số mũ lên cao hơn theo cách khai thác của bài toán 1.4 ta thu đợc kết quả tổng quát hơn nữa chẳng hạn: Bài toán 5.4: Chứng minh: a) ( ) 3 4 321 44 2 4 1 . . n aaaa aaa n n ++++ +++ với * Nn b) ( ) 7 8 321 88 2 8 1 . . n aaaa aaa n n ++++ +++ với * Nn 10 Kinh nghiệm: ứng dụng và khai thác một bất đẳng thức- Nguyễn Xuân Phan c) ( ) ( ) 12 2 2 2 . 321 2 2 . 2 2 2 1 ++++ +++ n n n n aaaa n n a n a n a với * Nn (1.2) Rõ ràng các bất đẳng thức này còn chặt hơn cả bđt Cô Si và cũng không cần điều kiện gì của biến. Tiểu kết 1: Trên đây ta đã khai thác và phát triển từ những bài toán đơn giản để thu đợc những bài toán mới, những kết quả mới tổng quát hơn. Bất đẳng thức (1.1) là trờng hợp tổng quát của bất đẳng thức (1) khi ta khai thác theo hớng tăng số biến của bài toán. Bất đẳng thức (1.2) là trờng hợp tổng quát của bất đẳng thức (1) khi ta khai thác theo h- ớng tăng cả số mũ và số biến. Tiểu kết 2: Để khai thác, phát triển một bài toán về bất đẳng thức ta có thể đi theo một số hớng nh sau: Hớng thứ nhất : Tổng quát hoá các hằng số có trong bài toán, ví dụ nh các bài toán 1.2; 2.2; 5.1; 6.1; 8.1; 9.1; 10.2; 12.1 Hớng thứ hai : Giữ nguyên số biến và tăng số mũ của các biến dẫn đến tổng quát hoá số mũ, ví dụ các bài toán 1.1; 1.4 Hớng thứ ba : Giữ nguyên số mũ và tăng số biến của các biến dẫn đến tổng quát hoá số biến, ví dụ các bài toán 1.5; 3.1; 6.3; 9.2; 10.3 Hớng thứ t : Tổng quát hoá cả về số mũ và số biến, ví dụ nh các bài toán 4.2; 5.2; 5.4 Hớng thứ năm : Đổi biến, đặc biệt hoá từ bài toán tổng quát, ví dụ nh các bài toán 2.1; 4.1; 5.3; 6.2 Trên đây là các ví dụ vận dụng bđt (*) vào việc giải các bài toán đại số và một số phơng hớng để khai thác một bài toán. Kết quả thu đợc sau khi khai thác bđt (1) là bđt : 11 Kinh nghiệm: ứng dụng và khai thác một bất đẳng thức- Nguyễn Xuân Phan ( ) n aaa aaa n n 2 21 22 2 2 1 . . +++ +++ với * Nn (1.1) Và bđt: ( ) ( ) 12 2 2 2 . 321 2 2 . 2 2 2 1 ++++ +++ n n n n aaaa n n a n a n a với * Nn (1.2) Hoàn toàn tơng tự nh trên ( Chứng minh bằng quy nạp toán học ) ta cũng có kết quả khi khai thác bđt (2) nh sau: ( ) ( ) n aaa n n n n n aaaa 2 . 21 2 12 2 2 2 . 321 ++++ với * Nn (2.1) Từ bđt (1.2) và bđt (2.1) ta có bđt tổng quát của bđt (*) nh sau: ( ) ( ) n aaa n n n n n aaaa n n a n a n a 2 . 21 2 12 2 2 2 . 321 2 2 . 2 2 2 1 ++++ +++ với * Nn (*.1) Nh vậy khi làm xong một bài toán dù là bài toán dễ , ngời làm toán không nên thoả mãn ngay với lời giải của mình mà cần tiếp tục suy xét những vấn đề xung quanh bài toán, tìm ra các bài toán mới hay hơn, tổng quát hơn, sau đó đặc biệt hoá bài toán tổng quát để có đợc những bài toán độc đáo hơn, thú vị hơn. Điều đó làm cho ngời học toán ngày càng say mê bộ môn, đồng thời cũng là cách rèn luyện t duy, nghiên cứu để chiếm lĩnh kho tàng tri thức của nhân loại. III- Bài tập đề nghị IV- Kết quả thực hiện sáng kiến kinh nghiệm V- Điều kiện áp dụng sáng kiến kinh nghiệm. VI- Những điểm còn tồn tại, hạn chế 12 . chứng minh bất đẳng thức, trên cơ sở đó tôi viết sáng kiến kinh nghiệm. ứng dụng, khai thác một bất đẳng thức . Dù đã có nhiều cố gắng, song sáng kiến kinh. ứng dụng, khai thác một bất đẳng thức lớp 8 Nhận xét :Trong chơng trình toán T.H.C.S có một bất đẳng thức quen thuộc mà việc 4 Kinh nghiệm: ứng dụng và

— Xem thêm —

Xem thêm: Sáng kiến kinh nghiệm: Ứng dụng và khai thác một bất đẳng thức, Sáng kiến kinh nghiệm: Ứng dụng và khai thác một bất đẳng thức, Sáng kiến kinh nghiệm: Ứng dụng và khai thác một bất đẳng thức

Lên đầu trang

Tài liệu liên quan

Từ khóa liên quan

Đăng ký

Generate time = 0.100310087204 s. Memory usage = 13.91 MB