Bài 40: Quần xã sinh vật và một số đặc trưng cơ bản của quần xã sinh vật

fresh boy 27
fresh boy 27(8486 tài liệu)
(7 người theo dõi)
Lượt xem 189
3
Tải xuống 2,000₫
(Lịch sử tải xuống)
Số trang: 11 | Loại file: DOC
0

Gửi bình luận

Bình luận

Thông tin tài liệu

Ngày đăng: 29/09/2013, 08:10

Mô tả: Chương II. QUẦN XÃ SINH VẬT Bài 40: QUẦN XÃ SINH VẬT VÀ MỘT SỐ ĐẶC TRƯNG CƠ BẢN CỦA QUẦN XÃ SINH VẬT I. MỤC TIÊU 1. Kiến thức - Xác định được bản chất khái niệm quần xã sinh vật, qua đó xác định được các yếu tố cấu trúc nên quần xã sinh vật. - Giải thích được nguyên nhân làm cho quần xã có cấu trúc động. - Mô tả được một số đặc trưng cơ bản của quần xã sinh vật, lấy ví dụ minh họa cho các đặc trưng đó. - Trình bày được khái niệm quan hệ hỗ trợ và đối kháng giữa các loài trong quần xã và lấy được ví dụ minh họa cho các mối quan hệ đó. - Xác định được trạng thái cân bằng sinh thái trong quần xã thông qua hiện tượng khống chế sinh học và ứng dụng của nó trong thực tiễn bảo vệ môi trường. 2. Kỹ năng - Rèn luyện kỹ năng quan sát, phân tích, tổng hợp, khái quát hóa. - Phát triển kỹ năng hợp tác nhóm, đọc sách giáo khoa. 3. Thái độ: Nâng cao ý thức bảo vệ các loài sinh vật trong tự nhiên. II. PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC - Máy tính, máy chiếu đa phương tiện - Các PHT Hãy nêu đặc điểm chung và cho ví dụ về quan hệ giữa các loài trong quần xã. Quan hệ Đặc điểm Ví dụ Quan hệ đối kháng Kí sinh Ức chế- Cảm nhiễm Sinh vật này ăn sinh vật khác Đáp án PHT Quan hệ Đặc điểm Ví dụ Quan hệ đối kháng Kí sinh Là quan hệ 1 loài sinh vật sống nhờ trên cơ thể sinh vật khác, lấy các chất nuôi sống cơ thể từ sinh vật đó. Sán lá kí sinh trong gan của động vật ; Dây tơ hồng sống kí sinh trên thân cây gỗ. Ức chế- Cảm nhiễm Là mối quan hệ mà một loài sinh vật trong quá trình sống đã vô tình gây hại cho các loài khác. Tảo giáp nở hoa gây độc cho cá và chim; Cây tỏi tiết chất kháng sinh gây ức chế hoạt động của vi sinh vật xung quanh. Sinh vật này ăn sinh vật khác Một loài sử dụng loài khác làm thức ăn Bò ăn cỏ ; hổ ăn thịt thỏ; cây nắp ấm bắt ruồi. - Các file ảnh tĩnh + Tranh 1: Sơ đồ mô tả cấu trúc của quần xã. + Tranh 2: Một số quần xã sinh vật. + Tranh 3: Rừng nhiệt đới, Sa mạc. + Tranh 4: Sơ đồ mô tả ảnh hưởng của các nhân tố sinh thái lên mức đa dạng của loài. + Tranh 5: Một số quần thể đặc trưng . + Tranh 6: Các tầng trong ao nuôi cá. + Tranh 7: Các tầng trong rừng mưa nhiệt đới. + Tranh 8: Phân bố theo chiều ngang ở đại dương. + Tranh 9 : Sự phân tầng của các loài động vật sống trong rừng. + Tranh 10: Cộng sinh giữa kiến và cây kiến. + Tranh 11: Cộng sinh giữa hảiquỳ và cua. + Tranh 12: Hợp tác giữa chim mỏ đỏ và linh dương. + Tranh 13: Hợp tác giữa lươn biển và cá nhỏ. + Tranh 14: Một số cây sống bì sinh vào cây thân gỗ. + Tranh 15: Cá ép sống bám trên cá lớn. + Tranh 16: Ong kí sinh diệt bọ dừa. + Tranh 17: Rận Aphalare itudon hút nhựa cây chút chít Nhật bản. - Các file ảnh động + Phim 1: Quần xã thảo nguyên Kaibab. + Phim 2: Quan hệ hợp tác giữa chim và tê giác. III. PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC CHỦ YẾU - PPTQ kết hợp vấn đáp tìm tòi - PP tổ chức hoạt động nhóm IV. HOẠT ĐỘNG DẠY - HỌC 1.Kiểm tra bài cũ: ( Không kiểm tra) 2.Giảng bài mới: Hoạt động 1 Tên hoạt động : Tìm hiểu khái niệm quần xã sinh vật Mục tiêu: - Nêu được khái niệm quần xã sinh vật, lấy ví dụ minh họa - Phân biệt được quần thể sinh vật và quần xã sinh vật Thời gian :10 phút Hoạt động dạy Hoạt động học Nội dung - Chiếu phim 1.Yêu cầu HS thảo luận nhóm trả lời các câu hỏi sau: 1. Liệt kê các loài sinh vật sống trên thảo nguyên Kaibab? 2. Dự đoán thứ tự xuất hiện các loài sinh - Xem phim và dựa vào kiến thức thực tế thiên nhiên thảo luận nhóm trả lời: 1. Cỏ, hươu, hổ, linh cẩu, sư tử, kền kền. 2. Thứ tự xuất hiện: cỏ → hươu → hổ, linh cẩu, sư tử → kền kền. Không thể thay đổi thứ tự xuất I.Khái niệm quần xã sinh vật vật trên thảo nguyên Kaibab? Liệu có thể thay đổi thứ tự xuất hiện đó được không? 3. Khoanh tròn vào các chữ cái chỉ các mối quan hệ giữa các loài sinh vật trên thảo nguyên Kaibab? a. Quan hệ về nơi ở. b. Quan hệ về dinh dưỡng . c. Quan hệ về sinh sản. 4. Điều gì sẽ xảy ra nếu cỏ hoặc hươu rừng hoặc hổ hoặc linh cẩu bị tiêu diệt hết? - Chiếu tranh 1 dẫn dắt và đặt câu hỏi: Thế nào là quần xã ? Lấy ví dụ? hiện vì cỏ là thức ăn của hươu ;không có cỏ thì hươu không xuất hiện. Hươu không xuất hiện thì hổ, linh cẩu , sư tử cũng không xuất hiện vì hươu là thức ăn của chúng. Kền kền ăn xác chết động vật xuất hiện sau cùng. 3. Đáp án: a và b 4.+ Nếu cỏ bị tiêu diệt hết → hươu bị chết đói → hổ, linh cẩu bị chết đói. + Nếu hươu bị tiêu diệt hết → hổ, linh cẩu bị chết đói, cỏ phát triển mạnh. + Nếu hổ hoặc linh cẩu bị tiêu diệt hết → hươu phát triển mạnh. - Quan sát tranh1 kết hợp kiến thức đã phân tích ở trên trả lời: - Quần xã sinh vật là một tập hợp các quần thể sinh vật thuộc các loài khác nhau, cùng sống trong một không gian gọi là sinh - Chiếu tranh 2 minh họa. - Củng cố: Chỉ ra dấu hiệu đặc trưng nhất giúp phân biệt quần thể và quần xã sinh vật. Dấu hiệu phân biệt QTSV QXSV Yếu tố cấu trúc Mối quan hệ sinh thái đặc trưng cảnh) và thời gian nhất định. Các sinh vật trong quần xã có mối quan hệ gắn bó với nhau như một thể thống nhất và do vậy quần xã có cấu trúc tương đối ổn định. - Ví dụ: + Quần xã rừng mưa nhiệt đới + Quần xã cây ngập mặn Vườn Quốc gia Xuân Thủy, Nam Định + Quần xã sinh vật trên núi đá vôi đất ngập nước Vân Long, Ninh Bình. Hoạt động 2 Tên hoạt động : Tìm hiểu về một số đặc trưng cơ bản của quần xã Mục tiêu: - Mô tả được một số đặc trưng cơ bản của quần xã sinh vật, lấy ví dụ minh họa cho các đặc trưng đó. - Phân biệt được quần thể ưu thế với quần thể đặc trưng. - Xác định được tính chất phân bố về mặt không gian của quần xã và nêu được các ý nghĩa thực tiễn. Thời gian :15 phút Hoạt động dạy Hoạt động học Nội dung - Cho học sinh nghiên cứu mục II.1 và lần lượt đặt các câu hỏi: - Số lượng cá thể của mỗi quần thể -Nghiên cứu thông tin mục II.1 SGK - Không bằng nhau do chọn lọc tự II. Một số đặc trưng cơ bản của quần xã 1. Đặc trưng về thành phần loài trong quần xã trong quần xã có bằng nhau không? Vì sao? -GV: Đó là độ đa dạng của quần xã: Thế nào là độ đa dạng của quần xã? - Chiếu tranh 3 và đặt câu hỏi: Vì sao số lượng loài của quần xã sinh vật ở rừng nhiệt đới lại nhiều hơn so với quần xã ở sa mạc? - Chiếu tranh 4: Độ đa dạng của quần xã chịu ảnh hưởng bởi các nhân tố nào? - Dựa vào vai trò số lượng của các nhóm loài, quần xã có loài ưu thế, loài đặc trưng. Thế nào là loài ưu thế, loài đặc trưng chúng ta xét các ví dụ sau: - Ví dụ 1: Trong quần xã ao nuôi cá tra gồm cá tra, cá sặc, cá lóc. Cá có số lượng nhiều nhất là cá tra. Người ta gọi quần thể cá tra là quần thể ưu thế.Vậy: + Thế nào là quần ưu thế? nhiên - Do nhiệt độ, lượng mưa cao và khá ổn định nên các quần xã sinh vật vùng nhiệt đới thường có nhiều loài hơn. - Bởi các nhân tố vô sinh của môi trường và các nhân tố hữu sinh như cạnh tranh giữa các loài , mối quan hệ con mồi-vật chủ… - Độ đa dạng loài là mức độ phong phú về thành phần loài trong quần xã. - Quần thể ưu thế : Là những quần thể đóng vai trò quan trọng trong quần xã do số lượng, độ lớn hoặc do tính chất hoạt động chi phối các loài khác trong quần xã. Ví dụ: Trong quần xã đồng cỏ thì động vật nhai lại, sâu gai, cỏ lồng vực là những quần thể chiếm ưu thế. + Cho ví dụ? - Ví dụ 2: chiếu tranh 5. Đó là những quần thể đặc trưng. Vậy, thế nào là quần thể đặc trưng? - Trong quần xã đồng cỏ, quần thể nào là quần thể đặc trưng ? - Đặt vấn đề: Không gian là nơi chứa đựng và phân bố các nguồn sống cho các loài. Mỗi loài lại có nhu cầu sống khác nhau. Bởi vậy chúng đã cư trú ở những phần khác nhau trong sinh cảnh để tạo nên các kiểu cấu trúc không gian của quần xã. Có 2 kiểu cấu trúc: Cấu trúc theo mặt phẳng ngang và cấu trúc theo chiều thẳng đứng (sự phân tầng) - Chiếu tranh 6, tranh 7 và đặt câu hỏi: :Trong quần xã ao nuôi cá và quần xã rừng nhiệt đới được phân chia thành những tầng nào? - Dựa trên kiến thức bài 35 trả lời: Quần xã rừng nhiệt đới qồm 5 tầng. quần xã ao nuôi cá qồm 3 tầng. - Quan sát tranh trả lời: Vùng gần bờ và vùng xa bờ. -Quan sát tranh, trả lời: Sự phân tầng của thực vật kéo theo sự phân tầng của - Quần thể đặc trưng: Là những quần thể ưu thế và tiêu biểu nhất, có độ nhiều cao hơn các quần thể khác trong quần xã. Ví dụ : Trong quần xã đồng cỏ thì sâu gai, cỏ lồng vực … là những quần thể đặc trưng. 2. Đặc trưng về phân bố trong không gian của quần xã - Phân bố thẳng đứng: sự phân bố thẳng đứng của quần xã chính là sự phân tầng của sinh vật. Ví dụ: Sự phân tầng của rừng mưa nhiệt đới; Sự phân tầng của ao nuôi cá - Phân bố ngang : Theo chiều ngang cấu trúc quần xã được đặc trưng bởi sự phân bố của các loài sinh vật theo chiều ngang tạo thành các vành đai đồng tâm. Ví dụ : Phân bố của sinh vật từ đỉnh núi, sườn núi tới chân núi ; hoặc sinh vật phân bố từ vùng đất ven bờ tới vùng ngập nước ven bờ và vùng khơi xa. - Chiếu tranh 8: Theo chiều ngang, cấu trúc quần xã đại dương được phân bố như thế nào? - - Chiếu tranh 9 và đặt câu hỏi: Sự phân tầng của thực vật có ảnh hưởng đến động vật không? - Vì sao lại có sự phân bố cá thể các loài trong không gian? - Sự phân bố các cá thể trong không gian của quần xã có ý nghĩa gì ? - Trong sản xuất con người vận dụng các đặc trưng của quần xã như thế nào và mang lại lợi ích gì? các loài động vật sống trong rừng: nhiều loài chim, côn trùng sống trên tán cây cao; khỉ, vượn ,sóc… sống leo trèo trên cành cây; trong khi đó nhiều loài động vật sống trên mặt đất và trong các tầng đất. -Do sự phân bố không đồng đều của các nhân tố sinh thái của môi trường (nhiệt độ, ánh sáng, độ ẩm, thức ăn…) . - Giảm bớt mức độ cạnh tranh giữa các loài và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn sống của môi trường. Hoạt động 3 Tên hoạt động : Tìm hiểu về mối quan hệ giữa các loài trong quần xã Mục tiêu: - Trình bày được khái niệm quan hệ hỗ trợ và đối kháng giữa các loài trong quần xã và lấy được ví dụ minh họa cho các mối quan hệ đó. - Xác định được trạng thái cân bằng sinh thái trong quần xã thông qua hiện tượng khống chế sinh học và ứng dụng của nó trong thực tiễn bảo vệ môi trường. Thời gian :15 phút Hoạt động dạy Hoạt động học Nội dung - Chiếu tranh 10, 11 và đặt câu hỏi: Thế nào là quan hệ cộng sinh ? Lấy một số ví dụ mà em biết? - Chiếu phim 2 và tranh 12, tranh13.Yêu cầu học sinh trả lời câu hỏi: + Chim và tê giác có quan hệ với nhau như thế nào? + Thế nào là quan hệ hợp tác? - GV chiếu tranh 14, tranh 15 yêu cầu học sinh trả lời câu hỏi: Thế nào là quan hệ hội sinh ? Lấy một số ví dụ mà em biết? - Phát phiếu học tập, yêu cầu học sinh nghiên cứu SGK hoàn thành trong 2 phút. - GV đưa ra ví dụ ( tranh 16, 17) , phân tích và vấn đáp: Thế nào là hiện tượng khống chế sinh học? - HS quan sát tranh kết hợp kiến thức thực tế trả lời: - Thảo luận, đại diện nhóm trình bày (Đáp án PHT) - Dùng sinh vật có ích tiêu diệt sinh vật III. Mối quan hệ giữa các loài trong quần xã 1. Các mối quan hệ hỗ trợ a. Cộng sinh - Ví dụ : cộng sinh giữa kiến và cây kiến; cộng sinh giữa hai quỳ và cua. - Là quan hệ sống chung bắt buộc giữa 2 hay nhiều loài trong đó tất cả đều có lợi. b. Hợp tác - Ví dụ: Hợp tác giữa chim mỏ đỏ và linh dương; hợp tác giữa lươn biển và cá nhỏ. - Là quan hệ sống chung không bắt buộc giữa 2 loài, cả 2 cùng có lợi. c. Hội sinh - Ví dụ: Hội sinh giữa các cây phong lan bám trên cây thân gỗ; cá ép sống bám trên cá lớn. - Là mối quan hệ giữa 2 loài trong đó loài sống hội sinh có lợi, còn loài được hội sinh không có lợi và cũng không bị hại. 2. Các mối quan hệ đối địch ( Đáp án PHT) 3. Hiện tượng khống chế sinh học - Ví dụ : Sử dụng ong kí sinh biệt bọ dừa; sử dụng rận để diệt cỏ dại ; sử dụng rệp xám để hạn chế số lượng cây xương rồng. - Hiện tượng khống chế sinh học : Là hiện tươ ̣ ng số lượng cá thể của một loài bị khống chế ở một mức nhất định do ta ́ c đô ̣ ng cu ̉ a ca ́ c mối quan hệ hỗ trợ hoă ̣ c đối kháng giư ̃ a các loài trong quần xã. - Ý nghĩa: Sử dụng thiên địch phòng trừ các sinh vật gây hại trong sa ̉ n xuâ ́ t va ̀ đơ ̀ i sô ́ ng. . QUẦN XÃ SINH VẬT Bài 40: QUẦN XÃ SINH VẬT VÀ MỘT SỐ ĐẶC TRƯNG CƠ BẢN CỦA QUẦN XÃ SINH VẬT I. MỤC TIÊU 1. Kiến thức - Xác định được bản chất khái niệm quần. hiểu về một số đặc trưng cơ bản của quần xã Mục tiêu: - Mô tả được một số đặc trưng cơ bản của quần xã sinh vật, lấy ví dụ minh họa cho các đặc trưng đó.

— Xem thêm —

Xem thêm: Bài 40: Quần xã sinh vật và một số đặc trưng cơ bản của quần xã sinh vật, Bài 40: Quần xã sinh vật và một số đặc trưng cơ bản của quần xã sinh vật, Bài 40: Quần xã sinh vật và một số đặc trưng cơ bản của quần xã sinh vật

Lên đầu trang

Tài liệu liên quan

Từ khóa liên quan

Đăng ký

Generate time = 0.187147140503 s. Memory usage = 13.94 MB