Các phương tiện giao tiếp phi ngôn ngữ được sử dụng trong một số tiểu thuyết và truyện ngắn việt nam hiện đại

locvung
locvung(1922 tài liệu)
(18 người theo dõi)
Lượt xem 359
2
Tải xuống 8,000₫
(Lịch sử tải xuống)
Số trang: 135 | Loại file: PDF
0

Gửi bình luận

Bình luận

Thông tin tài liệu

Ngày đăng: 09/11/2012, 10:53

Mô tả: Các phương tiện giao tiếp phi ngôn ngữ được sử dụng trong một số tiểu thuyết và truyện ngắn việt nam hiện đại Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM Lê Thị Mai Ngân CÁC PHƯƠNG TIỆN GIAO TIẾP PHI NGÔN NGỮ ĐƯỢC SỬ DỤNG TRONG MỘT SỐ TIỂU THUYẾT VÀ TRUYỆN NGẮN VIỆT NAM HIỆN ĐẠI LUẬN VĂN THẠC SĨ NGÔN NGỮ HỌC THÁI NGUYÊN - 2009 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM Lê Thị Mai Ngân CÁC PHƯƠNG TIỆN GIAO TIẾP PHI NGÔN NGỮ ĐƯỢC SỬ DỤNG TRONG MỘT SỐ TIỂU THUYẾT VÀ TRUYỆN NGẮN VIỆT NAM HIỆN ĐẠI Chuyên ngành: Ngôn ngữ học Mã số 60 22 01 LUẬN VĂN THẠC SĨ NGÔN NGỮ HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS. ĐÀO THỊ VÂN THÁI NGUYÊN - 2009 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các kết quả nghiên cứu trong luận văn là trung thực, chưa từng ai công bố trong bất kì công trình nào khác. TÁC GIẢ LUẬN VĂN LÊ THỊ MAI NGÂN Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn 1 MỤC LỤC MỞ ĐẦU 1. Lí do chọn đề tài 2. Lịch sử vấn đề 3. Đối tƣợng nghiên cứu, phạm vi nghiên cứu 4. Mục đích nghiên cứu, nhiệm vụ nghiên cứu 5. Phƣơng pháp nghiên cứu 6. Cấu trúc của luận văn Chƣơng 1 : CÁC PHƢƠNG TIỆN GIAO TIẾP PHI NGÔN NGỮ ĐƢỢC SỬ DỤNG TRONG MỘT SỐ TIỂU THUYẾT VÀ TRUYỆN NGẮN VIỆT NAM HIỆN ĐẠI NHÌN TỪ BÌNH DIỆN TÍN HIỆU HỌC 1.1. Một số vấn đề lí thuyết có liên quan 1.2. Phƣơng tiện giao tiếp phi ngôn ngữ nhìn từ phƣơng diện cái biểu hiện (tức mặt hình thức của tín hiệu) 1.3. Phƣơng tiện giao tiếp phi ngôn ngữ nhìn từ phƣơng diện cái đƣợc biểu hiện (tức mặt nội dung của tín hiệu) Chƣơng 2: CÁC PHƢƠNG TIỆN GIAO TIẾP PHI NGÔN NGỮ ĐƢỢC SỬ DỤNG TRONG MỘT SỐ TIỂU THUYẾT VÀ TRUYỆN NGẮN VIỆT NAM HIỆN ĐẠI NHÌN TỪ BÌNH DIỆN NGỮ DỤNG HỌC 2.1. Một số vấn đề lí thuyết có liên quan 2.2. Phƣơng tiện giao tiếp phi ngôn ngữ xét từ phƣơng diện thể hiện hành động ngôn trung (hành vi ở lời) 2.3. Phƣơng tiện giao tiếp phi ngôn ngữ xét từ phƣơng diện chủ thể sử dụng 2.4. Phƣơng tiện giao tiếp phi ngôn ngữ xét từ phƣơng diện hoàn cảnh sử dụng 2.5. Vai trò của phƣơng tiện giao tiếp phi ngôn ngữ trong hoạt động giao tiếp Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn 2 Chƣơng 3: VAI TRÒ CỦA CÁC PHƢƠNG TIỆN GIAO TIẾP PHI NGÔN NGỮ ĐƢỢC SỬ DỤNG TRONG MỘT SỐ TÁC PHẨM VĂN CHƢƠNG VIỆT NAM HIỆN ĐẠI 3.1. Tình hình sử dụng các phƣơng tiện giao tiếp phi ngôn ngữ trong một số tác phẩm văn chƣơng Việt Nam hiện đại 3.2. Phƣơng tiện giao tiếp phi ngôn ngữ góp phần thể hiện tính chân thực và sinh động cho cuộc thoại của các nhân vật 3.3. Phƣơng tiện giao tiếp phi ngôn ngữ góp phần khắc họa tính cách nhân vật KẾT LUẬN THƢ MỤC THAM KHẢO Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn 3 MỞ ĐẦU 1. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI Ngôn ngữ bằng lời là phƣơng tiện giao tiếp trọng yếu nhất của con ngƣời nhƣng không phải là duy nhất. Trong nhiều hoàn cảnh giao tiếp, đặc biệt là giao tiếp đƣơng diện (mặt đối mặt), ngƣời ta có thể dùng các phƣơng tiện nhƣ cử chỉ, điệu bộ, nét mặt, hành động,…của cơ thể, các tín hiệu màu sắc, âm thanh, các vật thể để phụ trợ cho lời. Thậm chí các phƣơng tiện phi ngôn ngữ này còn có khả năng dùng độc lập để giao tiếp. Trong đó phổ biến nhất, đƣợc sử dụng thƣờng xuyên nhất phải kể đến là các cử chỉ, điệu bộ, nét mặt, hành động…của cơ thể. Ngƣời ta đã gọi những phƣơng tiện giao tiếp ngoài ngôn ngữ nhƣ trên bằng nhiều thuật ngữ khác nhau nhƣ ngôn ngữ cử chỉ, ngôn ngữ cơ thể (body languague), tín hiệu kèm ngôn ngữ, ngôn ngữ cử chỉ điệu bộ, các phương tiện á ngữ học,… Sau đây xin đƣợc gọi chúng là các phương tiện giao tiếp phi ngôn ngữ (PTGTPNN) và sẽ luận giải tên gọi này rõ hơn ở phần sau. Các PTGTPNN đƣợc sử dụng đồng thời với phƣơng tiện ngôn ngữ bằng lời trong giao tiếp là hiện tƣợng có thật, hơn nữa còn rất phổ biến và có vai trò quan trọng trong giao tiếp xã hội. Về mức độ phổ biến của PTGTPNN, nhà tâm lý học ngƣời Anh, Michael Archil đã quan sát và nhận thấy rằng trong một giờ trò chuyện, một ngƣời Phần Lan chỉ sử dụng điệu bộ có 1 lần, trong khi đó ngƣời Italia dùng đến 80 lần, ngƣời Pháp 120 lần và ngƣời Mêhicô 180 lần. Về vai trò của PTGTPNN, Birdwhistell đã phát hiện ra trong một cuộc trò chuyện trực diện thì yếu tố lời nói chiếm chƣa đến 35% còn trên 65% là giao tiếp không lời. Albert Maerabian, một nhà nghiên cứu tiên phong về ngôn ngữ cơ thể vào thập niên 50 của thế kỉ 20, đã nghiên cứu và cũng đƣa ra những số liệu đáng lƣu tâm: trao đổi thông tin diễn ra qua các phƣơng tiện bằng lời (chỉ bằng lời) chiếm có 7%, qua các phƣơng tiện âm thanh (bao gồm giọng nói, ngữ điệu và các âm thanh khác) chiếm 38%, còn qua các phƣơng tiện không lời thì chiếm tới 55% (Dẫn theo Allan và Barbara Pease [17]) Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn 4 Phương tiên không lời(55%)Phương tiện bằng lời (7%)Phương tiện âm thanh(38%) PTGTPNN, do vậy, là vấn đề rất đáng đƣợc quan tâm và đi sâu nghiên cứu. Sở dĩ PTGTPNN không thể trở thành phƣơng tiện giao tiếp chung của nhân loại bởi nhiều lý do, trong đó có một lý do quan trọng là bởi chúng chịu sự chi phối của yếu tố văn hóa. Cùng một cử chỉ, điệu bộ,… nhƣng ở các dân tộc khác nhau nó có thể đƣợc gán cho những ý nghĩa biểu hiện khác nhau. Nghiên cứu PTGTPNN trong hoạt động giao tiếp của ngƣời Việt và tìm hiểu những dấu ấn văn hóa Việt Nam trong các phƣơng tiện giao tiếp đặc biệt này là một công việc đầy hứng thú và cũng rất hữu ích. Đây là lí do quan trọng khiến chúng tôi lựa chọn đề tài này để đi sâu tìm hiểu. Lẽ ra luận văn cần quan sát ghi lại hoặc sao chụp các cuộc giao tiếp tự nhiên diễn ra trong nhiều hoàn cảnh giao tiếp khác nhau để làm tƣ liệu nghiên cứu. Tuy nhiên, công việc đó quả thật vô cùng khó khăn và phức tạp. Hơn nữa, rải rác trong một vài công trình, các nhà nghiên cứu đã tiến hành công việc này. Là một giáo viên dạy văn ở trƣờng phổ thông, tác giả đề tài mong muốn gắn những kiến thức học đƣợc từ ngôn ngữ học với tác phẩm văn chƣơng nên đã tìm hiểu về PTGTPNN thông qua các cuộc hội thoại của các nhân vật trong tác phẩm đƣợc nhà văn miêu tả. Bởi một mặt, việc làm này vẫn đáp ứng đƣợc mục đích tìm hiểu PTGTPNN trong hoạt động giao tiếp và những dấu ấn văn hóa Việt Nam trong các phƣơng tiện ấy. Mặt khác, cũng bởi ngôn ngữ nhân vật trong tác phẩm văn chƣơng chính là sự ánh xạ ngôn ngữ đời thƣờng. Nghiên cứu cử chỉ, điệu bộ…của nhân vật trong tác phẩm văn chƣơng còn giúp thấy đƣợc vai trò của loại phƣơng tiện giao tiếp đặc biệt này trong việc khắc hoạ tính cách nhân vật của các nhà văn. Biểu đồ 1 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn 5 Với những lí do trên, chọn đề tài “Các phương tiện giao tiếp phi ngôn ngữ được sử dụng trong một số tiểu thuyết và truyện ngắn Việt Nam hiện đại” để nghiên cứu thiết nghĩ là một công việc cần thiết và nên làm. 2. LỊCH SỬ VẤN ĐỀ Nhƣ đã nói, PTGTPNN có vai trò vô cùng to lớn trong đời sống con ngƣời. Lời nói bắt đầu đƣợc phát triển cách đây khoảng 500.000 đến 2 triệu năm, là khoảng thời gian mà kích cỡ não bộ con ngƣời tăng gấp ba. Trƣớc đó, PTGTPNN và những âm phát ra từ cổ họng là các phƣơng tiện chủ yếu để chuyển tải cảm xúc, tình cảm. Điều đó có nghĩa, PTGTPNN là phƣơng tiện giao tiếp cổ xƣa nhất của loài ngƣời. Tuy nhiên, sự nghiên cứu đầy đủ, nghiêm túc, mang tính hệ thống, khoa học về loại phƣơng tiện này cũng mới chỉ đƣợc tiến hành vài chục năm trở lại đây (kể từ thập niên 50 của thế kỉ 20) trong một số giáo trình và bài báo khoa học, và đa số công chúng biết đến sự tồn tại của loại phƣơng tiện này chỉ mới từ năm 1978, thời điểm Allan Pease xuất bản cuốn sách Ngôn ngữ cơ thể. Có thể điểm qua một số công trình, các bài nghiên cứu của tác giả trong và ngoài nƣớc về đối tƣợng nghiên cứu này. 2.1. Các công trình, các bài nghiên cứu của tác giả trong và ngoài nƣớc 2.1.1.Các tác giả trong nƣớc 2.1.1.1. PTGTPNN đã đƣợc thừa nhận bên cạnh phƣơng tiện giao tiếp chính là ngôn ngữ trong các giáo trình nghiên cứu về ngôn ngữ học. Các giáo trình phong cách học tiếng Việt và ngữ dụng học chính thức thừa nhận sự tồn tại của các PTGTPNN (mà các tác giả gọi bằng thuật ngữ khác nhau) bên cạnh ngôn ngữ trong hoạt động giao tiếp. a. Trong các giáo trình phong cách học tiếng Việt, hầu hết các nhà nghiên cứu đã đề cập đến sự phân biệt giữa nói và viết, cho rằng nói và viết là “hai phong cách ngôn ngữ”- phong cách nói và phong cách viết (Hồ Lê), hay “hai dạng của lời nói” - dạng nói và dạng viết (Định Trọng Lạc, Nguyễn Thái Hòa), hoặc gọi là “những hình thức truyền tin” (Cù Đình Tú). Dù gọi nói và viết bằng thuật ngữ nào Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn 6 thì các nhà phong cách học, về cơ bản, đều thống nhất phân biệt hình thức nói và viết trƣớc hết là ở phƣơng tiện biểu hiện: Bảng 1 tiêu chí so sánh dạng nói đạng viết định hƣớng vào nhân vật giao tiếp hƣớng vào sự tri giác và phản ứng trực tiếp cuả ngƣời nhận không hƣớng vào sự tri giác và phản ứng trực tiếp của ngƣời nhận. phƣơng tiện biểu hiện có thể dùng âm thanh, ngữ điệu gắn liền với vẻ mặt, cử chỉ, dáng điệu của ngƣời nói dùng văn tự, do đó không có khả năng sử dụng các PTGTPNN . Nhƣ vậy, đề cập đến các phƣơng tiện biểu hiện của phong cách nói, các nhà phong cách học thừa nhận có loại phƣơng tiện là vẻ mặt, cử chỉ, dáng điệu, . – PTGTPNN. Không chỉ thừa nhận sự tồn tại của PTGTPNN, các nhà phong cách học còn nhấn mạnh đến ý nghĩa và vai trò quan trọng của loại phƣơng tiện này trong hoạt động giao tiếp. Đinh Trọng Lạc, Nguyễn Thái Hòa: “Muốn nói tốt, không những phải biết suy nghĩ tốt mà còn phải biết cách sử dụng lời nói với cách phát âm đúng và rõ kết hợp với ngữ điệu, nét mặt, cử chỉ, dáng điệu để ngƣời nghe có thể hiểu ngay, hiểu hết ý tứ mình. Còn muốn nghe tốt thì cần phải biết tổng hợp ý nghĩa của lời nói với sắc thái cảm xúc, bình giá thông qua ngữ điệu, nét mặt, cử chỉ, dáng điệu của ngƣời nói để có thể hiểu hết ngay, hiểu hết tình ý của ngƣời nói” [7,tr.45]. Hồ Lê: “Ngôn hiệu (điệu bộ, cử chỉ, nét mặt, ánh mắt…) là yếu tố không thể thiếu trong phong cách nói”, “Ngôn hiệu có tác dụng phối hợp với lời để diễn đạt ý nghĩa ( .) Nó cũng sẽ góp phần tạo ra phong cách nói của từng ngƣời”, “Nếu lạm dụng ngôn hiệu sẽ không tránh khỏi sự thái quá, thậm chí sự lố bịch. Song nếu không biết sử dụng ngôn hiệu để đến nỗi lúc nào cũng chỉ “nói chay” thì sẽ dễ bị rơi vào tình trạng nói đều đều, kém sinh động và kém hiệu quả”. [8,tr.465] Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn 7 b. Trong tài liệu về lí thuyết hội thoại, về hoạt động giao tiếp hay hoạt động ngôn giao (hoạt động giao tiếp bằng lời) - thuộc lĩnh vực nghiên cứu của ngữ dụng học, các nhà nghiên cứu cũng bàn đến PTGTPNN và thừa nhận chúng là loại phƣơng tiện giao tiếp phổ biến, quan trọng trong hoạt động giao tiếp, bên cạnh ngôn ngữ. Trong giáo trình “Đại cương về ngôn ngữ học” - Tập 2 - Ngữ dụng học [1], ở phần chƣơng V - Lí thuyết hội thoại, tác giả Đỗ Hữu Châu bàn về các vận động hội thoại nhƣ sau: Trong số các vận động hội thoại có vận động trao lời, vận động trao đáp và tƣơng tác hội thoại. Vận động trao lời: Là vận động của ngƣời nói A nói ra và hƣớng lời nói của mình về phía B. A có những vận động cơ thể (điệu bộ, cử chỉ, nét mặt) hướng tới người nhận hoặc tự hướng về mình để bổ sung cho lời nói. Vận động trao đáp: Ngƣời nói B đáp lời ngƣời nói A, B có thể hồi đáp bằng những yếu tố kèm ngôn ngữ như cử chỉ, điệu bộ, nét mặt, nụ cười, … Cũng trong giáo trình này, Đỗ Hữu Châu đã dẫn ra ý kiến của Arbercrombie bàn về sự có mặt của cử chỉ (hành vi kèm ngôn ngữ) trong hội thoại và sự cần thiết phải nghiên cứu chúng: “Chúng ta nói bằng các cơ quan cấu âm nhƣng chúng ta cũng hội thoại với cả cơ thể chúng ta. Những sự kiện kèm ngôn ngữ xuất hiện với ngôn ngữ nói, hòa lẫn vào ngôn ngữ và cùng với ngôn ngữ nói hình thành nên một hệ thống giao tiếp trọn vẹn ( .). Nghiên cứu về các hành vi kèm ngôn ngữ là một bộ phận của sự nghiên cứu về ngôn ngữ cần đƣợc chú ý đầy đủ” [1,tr.223] Trong giáo trình “Quy luật ngôn ngữ” - Quyển II - Tính quy luật của cơ chế ngôn giao [8], phần bàn về cơ chế ngôn giao, tác giả Hồ Lê cũng phát biểu rằng: Những cử chỉ điệu bộ và những phƣơng tiện phi ngôn ngữ nói chung kèm theo lời đƣợc gọi là ngôn hiệu, là 1 trong 7 thành tố của ngữ huống phát ngôn. Trong quá trình tƣơng tác hội thoại những ngƣời đối thoại có thể tác động lẫn nhau bằng lời, bằng cử chỉ, điệu bộ, nét mặt, bằng thái độ khi nói năng và bằng bối cảnh - điều kiện, không khí đƣợc tạo ra cho sự đối thoại. Trong số này, nội dung của lời . trên, chọn đề tài Các phương tiện giao tiếp phi ngôn ngữ được sử dụng trong một số tiểu thuyết và truyện ngắn Việt Nam hiện đại để nghiên. Chƣơng 2: Các phƣơng tiện giao tiếp phi ngôn ngữ đƣợc sử dụng trong một số tiểu thuyết và truyện ngắn Việt Nam hiện đại nhìn từ bình diện Ngữ dụng học.

— Xem thêm —

Xem thêm: Các phương tiện giao tiếp phi ngôn ngữ được sử dụng trong một số tiểu thuyết và truyện ngắn việt nam hiện đại, Các phương tiện giao tiếp phi ngôn ngữ được sử dụng trong một số tiểu thuyết và truyện ngắn việt nam hiện đại, Các phương tiện giao tiếp phi ngôn ngữ được sử dụng trong một số tiểu thuyết và truyện ngắn việt nam hiện đại

Lên đầu trang

Từ khóa liên quan

Đăng ký

Generate time = 0.103157043457 s. Memory usage = 13.93 MB