Dạy - học ca dao trong ngữ văn 10 theo hướng tích hợp và tích cực

locvung
locvung(1922 tài liệu)
(15 người theo dõi)
Lượt xem 350
6
Tải xuống 8,000₫
(Lịch sử tải xuống)
Số trang: 101 | Loại file: PDF
1

Gửi bình luận

Bình luận

Thông tin tài liệu

Ngày đăng: 09/11/2012, 15:17

Mô tả: Dạy - học ca dao trong ngữ văn 10 theo hướng tích hợp và tích cực Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM -----------    ------------ NGUYỄN THỊ PHƯƠNG CHI DẠY - HỌC CA DAO TRONG NGỮ VĂN 10 THEO HƯỚNG TÍCH HỢP VÀ TÍCH CỰC Chuyên ngành: LÝ LUẬN PHƯƠNG PHÁP DẠY - HỌC VĂN TIẾNG VIỆT Mã số: 60.14.10 LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC Người hướng dẫn khoa học: TS. Hoàng Hữu Bội THÁI NGUYÊN – 2007 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM -----------    ------------ NGUYỄN THỊ PHƯƠNG CHI DẠY - HỌC CA DAO TRONG NGỮ VĂN 10 THEO HƯỚNG TÍCH HỢP VÀ TÍCH CỰC LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC THÁI NGUYÊN – 2007 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn QUY ƯỚC VIẾT TẮT GV : Giáo viên HS : Học sinh NXB : Nhà xuất bản SGK : Sách giáo khoa PPGD : Phương pháp giảng dạy THPT : Trung học phổ thông THCS : Trung học cơ sở Tr : Trang VHDG : Văn học dân gian VHV : Văn học viết Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn Mục lục Mở đầu .1 1. Lý do chọn đề tài . 1 2. Lịch sử vấn đề . 3 3. Mục đích nghiên cứu . 11 4. Đối tượng nghiên cứu 11 5. Nhiệm vụ nghiên cứu 11 6. Phương pháp nghiên cứu 12 7. Giả thuyết của luận văn . 12 8. Bố cục của luận văn 12 Nội dung . 13 Chương 1: Cơ sở lý luận của việc dạy - học ca dao theo hướng tích hợp, tích cực . 13 1.1. Dạy học ca dao theo cách tiếp cận từ đặc trưng của thể loại ca dao 13 1.1.1. Vận dụng thi pháp ca dao vào dạy học ca dao 13 1.1.2. Đổi mới phương pháp dạy - học ca dao 26 1.1.3. Những ưu điểm của dạy học ca dao theo hướng thi pháp . 34 1.1.4. Những hạn chế của dạy học ca dao theo hướng thi pháp . 36 1.2. Quan điểm tích hợp và dạy - học ca dao theo hướng tích hợp 37 1.2.1. Quan điểm tích hợp trong dạy - học Ngữ văn . 37 1.2.2. Nội dung tích hợp trong dạy - học Ngữ văn ở THPT . 39 1.2.3. Vận dụng nội dung tích hợp trong dạy - học ca dao ở lớp 10 . 43 1.3. Quan điểm tích cực và nội dung dạy-học ca dao theo hướng tích cực 45 1.3.1. Quan điểm tích cực trong dạy - học Ngữ văn . 45 1.3.2. Nội dung tích cực trong dạy - học Ngữ văn ở THPT . 45 1.3.3. Vận dụng phương pháp dạy học tích cực trong dạy - học ca dao ở lớp 10 48 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn Chương 2: Tổ chức dạy - học ca dao ở lớp 10 theo hướng tích hợp, tích cực 50 2.1. Việc thực thi chương trình và SGK Ngữ văn 10 ở phần ca dao 50 2.1.1. Nhận thức của giáo viên về dạy học theo hướng tích hợp tích cực 50 2.1.2. Việc thực thi của giáo viên ở giờ dạy ca dao 53 2.2. Chương trình và SGK Ngữ văn 10 . 56 2.2.1. Một số vấn đề chung về chương trình và SGK mới . 56 2.2.2. Chương trình và SGK Ngữ văn 10 58 2.3. Tổ chức dạy - học ca dao ở Ngữ văn 10 theo hướng tích hợp, tích cực 59 2.3.1. Dạy ca dao theo hướng tích hợp . 59 2.3.1.1. Tích hợp và Tập làm văn . 59 2.3.1.2. Tích hợp với tiếng Việt 60 2.3.2. Dạy học ca dao theo hướng tích cực 60 Chương 3: Thiết kế thể nghiệm 68 3.1. Mục đích thể nghiệm 68 3.2. Nội dung thể nghiệm 68 3.3. Đối tượng thể nghiệm 70 3.4. Thiết kế bài học . 70 3.5. §¸nh gi¸ thiÕt kÕ thÓ nghiÖm 89 Kết luận 90 Tài liệu tham khảo 93 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn Lời cảm ơn Em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới Tiến sÜ Hoàng Hữu Bội - người thầy đã tận tình hướng dẫn em trong suốt quá trình làm luận văn. Em xin chân thành cảm ơn các thầy cô giáo trong khoa Ngữ văn, Phòng đào tạo - Nghiên cứu khoa học trường Đại học Sư phạm - Đại học Thái Nguyên đã tạo điều kiện giúp đỡ em trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn. Tác giả luận văn 1 Phần mở đầu 1. Lý do chọn đề tài 1.1. Đề tài này được chọn từ yêu cầu giải quyết tiếp vấn đề dạy học tác phẩm văn chương theo đặc trưng thể loại Vấn đề giảng dạy tác phẩm văn học theo đặc trƣng thể loại là một vấn đề không mới. Đã có khá nhiều công trình nghiên cứu về vấn đề này. Những năm đầu thập kỷ bẩy mƣơi của thế kỷ XX ta có thể nói đến cuốn sách “Vấn đề giảng dạy tác phẩm văn học theo đặc trƣng loại thể” của GS Trần Thanh Đạm chủ biên (NXB Giáo dục, H, 1971). Trong công trình này, những ngƣời viết đã chỉ ra những đặc điểm cơ bản của từng loại thể và phƣơng pháp dạy theo đặc trƣng loại thể. Đây là những đóng góp quan trọng trong công việc định hƣớng dạy học tác phẩm văn chƣơng trong nhà trƣờng. Thế nhƣng ở công trình này, các tác giả mới chỉ chú ý đến các thể loại văn học thành văn còn các thể loại của văn học dân gian, trong đó có ca dao thì chƣa đƣợc quan tâm đầy đủ. Mặc dù chúng ta đều biết rằng văn học dân gian cũng đƣợc phân ra các thể loại (tự sự trữ tình, kịch). Dạy một tác phẩm văn học dân gian cũng nhƣ dạy một tác phẩm văn chƣơng, nhƣng đây là một bộ phận có những đặc điểm riêng. Cũng là thể loại trữ tình nhƣng ngoài những đặc điểm của trữ tình nói chung thì trữ tình dân gian còn có những đặc điểm riêng. Vì vậy không thể không bàn đến dạy học tác phẩm văn học dân gian theo thể loại. Các nhà nghiên cứu đã bàn đến vấn đề dạy học tục ngữ, ca dao, truyện dân gian ở trung học phổ thông (THPT). Song vấn đề dạy học ca dao trong sách giáo khoa Ngữ văn 10 (xuất bản năm 2006) thì chƣa có một công trình nào đề cập đến một cách công phu và có hệ thống. Đề tài này nhằm góp thêm một tiếng nói vào lý luận về dạy học tác phẩm văn chƣơng theo đặc trƣng thể loại mà những ngƣời đi trƣớc đã đặt ra. 2 1.2. Đề tài này còn được lựa chọn từ thực tiễn dạy học ca dao trong sách Ngữ văn 10 hiện nay ở trường THPT theo yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học Hiện nay nền giáo dục nƣớc ta đang thực thi việc đổi mới chƣơng trình, SGK các cấp học. Năm học 2006 - 2007, SGK Ngữ văn 10 mới chính thức đƣa vào dạy học đại trà trên toàn quốc. Trong cuốn SGK “Văn học 10, tập 1” (Sách chỉnh lý hợp nhất) NXB Giáo dục, 2000 có hai chùm bài ca dao: Những câu hát thân thân; Những câu hát tình nghĩa. Cho đến năm 2006 SGK “Ngữ văn 10” (sách cơ bản) lại gộp hai chùm bài ca dao Những câu hát thân thân; Những câu hát tình nghĩa thành chùm Ca dao than thân yêu thương, tình nghĩa và có thêm một chùm Ca dao hài hước. Trong quá trình thực hiện chƣơng trình SGK mới, giáo viên và học sinh không phải không gặp những khó khăn nhất định. Trong đợt thực tế sƣ phạm vừa qua, chúng tôi đã chú ý tìm hiểu việc dạy học ca dao trong sách Ngữ văn 10 ở một số trƣờng phổ thông. Chúng tôi nhận thấy, trên thực tế việc dạy ca dao trƣờng THPT đã có nhiều thuận lợi (đa số học sinh yêu thích ca dao vì thể loại này có đặc điểm giản dị, dễ hiểu) song điều đó không có nghĩa là việc dạy học ca dao đã đạt đƣợc hiệu quả nhƣ mong muốn. Trong những giờ học đó vẫn có những bài học đƣợc khai thác giống nhƣ bài học ở các thể văn học thành văn. Giáo viên chỉ phân tích một cách cô lập trên văn bản ngôn từ mà không đặt tác phẩm vào môi trƣờng văn học dân gian, thời điểm phát sinh… để khai thác. Hoặc có bài lại dạy theo cách “diễn nôm ca dao”, làm phức tạp hoá sự giản dị dễ hiểu của ca dao. Vấn đề dạy học ca dao theo hƣớng tích hợp và tích cực là vấn đề mới mẻ. Nhiều giáo viên lúng túng khi thực thi điều này. Dạy học ca dao nhƣ thế nào để thực hiện đƣợc nguyên tắc tích hợp và lôi cuốn đƣợc học sinh vào hoạt động liên tƣởng, tƣởng tƣợng, sáng tạo? Xuất phát từ lý do trên, chúng tôi chọn đề tài: “Dạy - học ca dao trong Ngữ văn 10 theo hướng tích hợp và tích cực”, nhằm góp một tiếng nói giải quyết khó khăn cho ngƣời đứng lớp trong đó có chúng tôi. 3 2. Lch s vn 2.1. Nõng cao hiu qu dy hc vn núi chung, dy hc ca dao núi riờng l cụng vic y khú khn th thỏch i vi khụng ch ng giỏo viờn ng lp m cũn i vi cỏc nh chuyờn mụn, cỏc nh nghiờn cu. Trong s nhng ti liu chỳng tụi cú c, vn phõn tớch, bỡnh ging ca dao v dy hc ca dao ó c t ra v gii quyt nhng cụng trỡnh sau: * Cun sỏch Nhng c im thi phỏp ca cỏc th loi vn hc dõn gian ca GS Bỡnh Tr, NXB Giỏo dc, 1999 cp ti mc ớch, ý ngha ca vic nghiờn cu thi phỏp th loi: Th loi c gi l n v c s ca vn hc dõn gian v l im xut phỏt tt yu ca cụng vic nghiờn cu vn hc dõn gian. V mi th loi vn hc dõn gian cú cỏch núi riờng ca nú. Thi phỏp th loi chớnh l cỏch núi riờng y. Cú nm c thi phỏp th loi mi cú khả gii mó cỏc tỏc phm thuc th loi. Tỏc gi cng ch rừ, trong nh trng vic nghiờn cu thi phỏp th loi giỳp ngi giỏo viờn khụng nhng cú kh nng t mỡnh hiu ỳng, hiu sõu hn cỏc tỏc phm vn hc dõn gian trong chng trỡnh, m cú kh nng hon thin h thng thao tỏc phõn tớch tỏc phm nhm luyn tp cho hc sinh cỏch c - hiu tỏc phm ngay chớnh trong quỏ trỡnh cỏc em c hng dn tỡm hiu tỏc phm. Nh vy õy mt ln na tỏc gi li nhn mnh ti vai trũ ca thi phỏp th loi, coi nú l chỡa khoỏ giỳp cho ngi giỏo viờn m cỏnh ca vn hc dõn gian trong nh trng. Cng xut phỏt t ú khi cp n nhng ặc im thi phỏp ca ca dao tỏc gi cho rng: s tng ho ca nhng c im thi phỏp nhng nhõn vt tr tỡnh, nhng hon cnh in hỡnh trong ca dao, kt cu ca dao, h thng hỡnh nh v ngụn ng, th th v s vn dng cỏc th th trong ca dao ó to nờn mt phong cỏch chung bn vng ca ca dao truyn thng. 4 * Cuốn “Bình giảng ca dao” của nhà nghiên cứu VHDG Hoàng Tiến Tựu (NXB Giáo dục 1992) có nói về “Công việc bình giảng ca dao” nhƣ sau: - Một bài ca dao đƣợc chọn để bình giảng phải có ít nhất ba điều kiện sau đây: Thứ nhất, phải là một bài ca dao hay, có giá trị thực sự về nội dung và nghệ thuật, đồng thời phải có vấn đề, có chỗ để bình giảng, đánh bình giảng. Thứ hai, phù hợp với khả năng và sở trƣờng của ngƣời bình giảng. Thứ ba, phù hợp với nhu cầu thị hiếu ngƣời nghe, ngƣời đọc (tr.15). - Mục đích của việc bình giảng ca dao nói riêng cũng nhƣ việc nghiên cứu văn học dân gian nói chung, không phải chủ yếu là chứng minh cho cái chung và sự giống nhau. Càng không phải chỉ là nhƣ thế (mặc dù điều này cũng cần thiết), mà chủ yếu là tìm tòi, phát hiện và lý giải những cái riêng, những nét đặc thù, độc đáo, trong sáng tác dân gian của từng dân tộc, từng địa phƣơng, từng thời kỳ lịch sử, cũng nhƣ cái riêng của từng tác phẩm cụ thể (tr.9). - Ngƣời làm ca dao cũng nhƣ ngƣời làm thơ, biến ý thành tứ ngƣời bình giảng ca dao và thơ phải dựa vào tứ mà tìm ra ý, và khi đã hiểu rõ và nắm vững đƣợc chủ ý (hay chủ đề) của tác giả rồi, ngƣời bình giảng mới có điều kiện và cơ sở chắc chắn để tiến hành công việc bình giảng và bình luận, khen chê bài ca dao hay bài thơ một cách kỹ càng, chính xác và tinh tế (tr.28). - Trong ca dao, ngoài mối quan hệ giữa ý và tứ, còn mối quan hệ giữa tình và tứ, sự và tình, đều là mối quan hệ quan trọng mà ngƣời bình giảng không thể quan tâm chú ý (tr.30). - Muốn hiểu đúng, hiểu rõ, hiểu sâu sắc và thấu đáo một bài ca dao phải bám sát vào từ ngữ của nó, thông qua từ ngữ để tìm ra ý, tứ, sự, tình ở trong đó. Và sau khi nắm đƣợc ý, tứ, sự, tình của toàn bài mới có điều kiện đầy đủ và chắc chắn để nhận rõ ý nghĩa đích thực (nghĩa trong bài) của các từ ngữ đã đƣợc tác giả sử dụng. Hiện tƣợng “ý tại ngôn ngoại” ở trong ca dao không phải là hiếm (tr.34). . http://www.lrc-tnu.edu.vn ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM -- -- - -- - -- -    -- -- - -- - -- - - NGUYỄN THỊ PHƯƠNG CHI DẠY - HỌC CA DAO TRONG NGỮ VĂN. Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM -- -- - -- - -- -    -- -- - -- - -- - -

— Xem thêm —

Xem thêm: Dạy - học ca dao trong ngữ văn 10 theo hướng tích hợp và tích cực, Dạy - học ca dao trong ngữ văn 10 theo hướng tích hợp và tích cực, Dạy - học ca dao trong ngữ văn 10 theo hướng tích hợp và tích cực

Lên đầu trang

Tài liệu liên quan

Từ khóa liên quan

Đăng ký

Generate time = 0.0822620391846 s. Memory usage = 13.95 MB