Euclide

Trần Gia Bảo
Trần Gia Bảo(7 tài liệu)
(0 người theo dõi)
Lượt xem 5
0
Tải xuống 2,000₫
Số trang: 32 | Loại file: PDF
0
Thêm vào bộ sưu tập

Thông tin tài liệu

Ngày đăng: 03/01/2014, 08:31

Mô tả: Bài giảng đại số A2 ĐH KHTN Mục lục Chương 7. KHÔNG GIAN EUCLID 3 7.1. Tích vô hướng và không gian Euclid . . . . . . . . 3 7.2.Sựtrựcgiao . 9 7.3. Cơ sở trực giao và cơ sở trực chuẩn. Quá trình trực giao hóa Gram-Schmidt . . . . . . . . . . 12 7.4. Khoảng cách trong không gian Euclid . . . . . . . 18 7.5. Ma trận biểu diễn của tích vô hướng . . . . . . . . 19 7.6. Toán tử đối xứng . . . . . . . . . . . . . . . . . . 21 7.7. Toán tử trực giao . . . . . . . . . . . . . . . . . . 25 Bàitập 29 1 2 Chương 7 KHÔNG GIAN EUCLID Trong chương này ngoại trừ những trường hợp riêng sẽ được nói rõ, ta chỉ xét các không gian vectơ trên trường số thực R. 7.1. Tích vô hướng và không gian Euclid Trong các chương trước chúng ta đã khảo sát các không gian vectơ tổng quát. Tuy nhiên, khái niệm không gian vectơ chưa mở rộng một cách đầy đủ các không gian 2 hoặc 3 chiều của hình học giải tích. Chẳng hạn, cho đến nay chúng ta vẫn chưa đề cập đến tích vô hướng, độ dài vectơ hay góc giữa hai vectơ, . và vì vậy chúng ta chưa phát triển được lý thuyết hình học metric phong phú đã biết trong trường hợp 2 hoặc 3 chiều. Trong chương này chúng ta sẽ bổ sung cho những khiếm khuyết đó. Đònh nghóa 7.1.1. Cho V là không gian vectơ. Ánh xạ , : V × V −→ R (x, y) −→ x, y được gọi là một tích vô hướng trong V nếu ∀x,y,z∈ V,∀α, β ∈ R, 3 ta có (i) αx + βy,z = αx, z + βy,z; (ii) x, αy + βz = αx, y + βx, z; (iii) x, y = y, x; (iv) x, x≥0, trong đó x, x =0nếu và chỉ nếu x =0. Đònh nghóa 7.1.2. Ta gọi một không gian vectơ hữu hạn chiều với tích vô hướng là một không gian Euclid. Sau đây là một số ví dụ về các không gian Euclid. Ví dụ 7.1.3. Tập hợp tất cả các vectơ tự do trong không gian thực 3 chiều với tích vô hướng quen thuộc đã được đònh nghóa trong các sách giáo khoa về toán sơ cấp là một không gian Euclid. Ví dụ 7.1.4. Cho không gian vectơ V = R n , với x =(x 1 , .,x n ) và y =(y 1 , .,y n ) ta đònh nghóa x, y := x 1 y 1 + .+ x n y n . Khi đó V là không gian Euclid. Tích vô hướng vừa đònh nghóa được gọi là tích vô hướng chính tắc trong R n . Ví dụ 7.1.5. Với x =(x 1 ,x 2 ,x 3 ),y =(y 1 ,y 2 ,y 3 ) ∈ R 3 đònh nghóa x, y := x 1 y 1 +2x 2 y 2 +3x 3 y 3 + x 1 y 2 + x 2 y 1 . Dễ dàng thấy rằng các tính chất (i)-(iii) trong Đònh nghóa 7.1.1 được thỏa mãn. Hơn nữa, những tính toán dưới đây cho thấy tính chất (iv) cũng được thỏa mãn. x, x = x 2 1 +2x 2 2 +3x 2 3 +2x 1 x 2 = x 2 1 +2x 1 x 2 + x 2 2 + x 2 2 +3x 2 3 =(x 1 + x 2 ) 2 + x 2 2 +3x 2 3 ≥ 0. Từ đó suy ra x, x =0⇐⇒ x 1 + x 2 = x 2 = x 3 =0⇐⇒ x 1 = x 2 = x 3 =0. 4 Ví dụ 7.1.6. Xét không gian vectơ M 2 (R) gồm các ma trận vuông cấp 2 trên trường số thực R. Ánh xạ A, B := Tr(A  B) là một tích vô hướng trong M 2 (R). Ví dụ 7.1.7. Với các đa thức P, Q ∈ R[x], đònh nghóa P, Q :=  1 0 P (x)Q(x)dx. Hiển nhiên các tính chất (i)-(iii) trong Đònh nghóa 7.1.1 được thỏa mãn. Ta se chứng tỏ tính chất (iv) cũng được thỏa mãn. Thật vậy, ta có P, P =  1 0 P (x) 2 dx ≥ 0. Giả sử P, P =0.VìP (x) là một hàm liên tục và P (x) 2 ≥ 0 nên từ điều kiện  1 0 P (x) 2 dx =0suy ra P (x)| [0,1] =0. Do đa thức P (x) chỉ có thể có một số hữu hạn nghiệm nên từ đó suy ra P (x) ≡ 0. Ví dụ 7.1.8. Cho W là một không gian con của không gian véc tơ V . Giả sử trong V có tích vô hướng , V . Với mọi x, y ∈ W, đònh nghóa x, y W := x, y V . Dễõ thấy đây là một tích vô hướng trong W. Đònh nghóa 7.1.9. Xét không gian Euclid V . Ta nói chuẩn hay độ dài của vectơ u, ký hiệu ||u||, là số thực  u, u, nghóa là ||u|| =  u, u. Nếu một vectơ có độ dài bằng 1 thì ta sẽ nói nó là một vectơ đơn vò. Từ đònh nghóa tích vô hướng ta thấy ngay rằng chuẩn của một vectơ luôn là một số thực không âm. Hơn nữa, chỉ có vectơ không là có chuẩn bằng 0. Ví dụ 7.1.10. (a) Trong không gian Euclid ở Ví dụ 7.1.3, độ dài của các vectơ xác đònh như trong Đònh nghóa 7.1.9 chính là độ dài quen thuộc mà ta đã biết trong Hình học sơ cấp. 5 (b) Độ dài của vectơ x =(x 1 , .,x n ) trong không gian ở Ví dụ 7.1.4 được xác đònh như sau: ||u|| =  |x 1 | 2 + .+ |x n | 2 . (c) Độ dài của vectơ P (t) trong không gian ở Ví dụ 7.1.7 là ||P (t)|| =   b a |P (t)| 2 dt. Bổ đề 7.1.11. (Bất đẳng thức Cauchy-Schwarz) Với mọi x, y ∈ V ta có x, y 2 ≤||x|| 2 .||y|| 2 . Hơn nữa, dấu = xảy ra khi và chỉ khi x và y phụ thuộc tuyến tính. Chứng minh. Nếu ||x|| = ||y|| =0thì x = y =0và bất đẳng thức hiển nhiên được thỏa mãn. Giả sử ||y|| =0và λ ∈ R là một số thực bất kỳ. Ta có ||x + λy|| 2 ≥ 0 =⇒||x|| 2 + ||λy|| 2 +2x, λy≥0 =⇒ λ 2 .||y|| 2 +2λx, y + ||x|| 2 ≥ 0. Vế trái của bất đẳng thức sau cùng là một tam thức bậc hai theo λ. Để tam thức này luôn nhận giá trò không âm đối với mọi λ ∈ R thì điều kiện cần và đủ là biệt số ∆  ≤ 0, nghóa là x, y 2 −||x| 2 ||y|| 2 ≤ 0 hay x, y 2 ≤||x| 2 ||y|| . 6 Bây giờ, giả sử dấu = xảy ra, nghóa là x, y 2 = ||x| 2 ||y|| 2 . Khi đó tam thức bậc hai nói trên có nghiệm kép, nghóa là tồn tại λ ∈ R sao cho λ 2 .||y|| 2 +2λx, y + ||x|| 2 hay ||x + λy|| 2 =0. Từ đó suy ra x + λy =0hay x và y là các vectơ phụ thuộc tuyến tính. Mệnh đề 7.1.12. Ánh xạ || || : V −→ R + xác đònh bởi ||x|| =  x, x thỏa mãn các tính chất sau đây: (i) ||λx|| = |λ|.||x||,∀x ∈ V,∀λ ∈ R. (ii) ||x|| =0⇐⇒ x =0. (iii) ||x + y|| ≤ ||x|| + ||y||,∀x, y ∈ V (bất đẳng thức tam giác). Hơn nữa, dấu = xảy ra khi và chỉ khi tồn tại λ ≥ 0 sao cho y = λx hoặc x = λy. Chứng minh. Ta có ||x + y|| 2 = ||x|| 2 + ||y|| 2 +2x, y≤ ||x|| 2 + ||y|| 2 +2|x, y| ≤ (bất đẳng thức C-S) ||x|| 2 + ||y|| 2 +2||x||.||y|| =(||x|| + ||y||) 2 . Suy ra ||x + y|| ≤ ||x|| + ||y||. Nếu y = λx, với λ ≥ 0 thì ta có ||x + y|| = ||x + λx|| = ||(1 + λx)x|| =(1+λ)||x|| = ||x|| + λ.||x|| = ||x|| + ||λx|| = ||x|| +||y||. Ngược lại, giả sử ||x + y|| = ||x|| + ||y||. Khi đó 7 ||x + y|| 2 = ||x|| 2 + ||y|| 2 +2x, y = ||x|| 2 + ||y|| 2 +2||x||.||y||. Từ đó suy ra x, y = ||x||.||y||, kéo theo x, y 2 = ||x|| 2 ||y|| 2 . Theo Bổ đề 7.1.11, x và y phụ thuộc tuyến tính. Giả sử, chẳng hạn x =0và y = λx. Khi đó từ bất đẳng thức C-S ta còn có |x, y| = ||x||.||y||, suy ra x, y = |x, y|. Thay y = λx vào đẳng thức cuối cùng, nhận được λ.||x|| = |λ|.||x||. Từ đó suy ra λ ≥ 0. Giả sử x và y là hai vectơ khác không của V . Áp dụng bất đẳng thức C-S, ta có |x, y| ||x||.||y|| ≤ 1. Từ đó suy ra tồn tại duy nhất một góc θ ∈ [0,π] sao cho cos θ = x, y ||x||.||y|| ≤ 1. Ta gọi θ là góc (không đònh hướng) giữa các véc tơ x và y. Góc giữa vectơ 0 và một vectơ x bất kỳ được xem là tùy ý. Cuối cùng, để kết thúc tiết này, lưu ý rằng tích vô hướng có thể được biểu diễn qua chuẩn bởi công thức dưới đây: x, y = 1 2 (||x + y|| 2 −||x|| 2 −||y|| 2 ). 8 7.2. Sự trực giao Đònh nghóa 7.2.1. Cho V là một không gian Euclid với tích vô hướng ,. (a) Ta nói các vectơ x, y ∈ V trực giao với nhau và viết x ⊥ y, nếu x, y =0. (b) Nếu A ⊆ V là một tập con khác ∅ của V thì ta đặt A ⊥ := {x ∈ V |x, a =0,∀a ∈ A}. Khi đó A ⊥ là một không gian con của V và ta gọi A ⊥ là không gian con trực giao với A. Dễ dàng nhận thấy 0 ⊥ = V và V ⊥ =0. Bây giờ giả sử V là không gian vectơ trên trường K và V ∗ là không gian đối ngẫu của nó. Nếu W là không gian con của V thì đặt W 0 := {f ∈ V ∗ |f(v)=0,∀v ∈ W}. Dễ thấy W 0 là không gian con của V ∗ và ta gọi nó là linh hóa tử của W. Hiển nhiên, nếu {v 1 , .,v p } là một cơ sở của W thì W 0 = {f ∈ V ∗ |f(v 1 )= .= f(v p )=0}. Mệnh đề 7.2.2. Nếu V là không gian vectơ hữu hạn chiều trên K và W là không gian con của V thì dimV = dimW + dimW 0 . Chứng minh. Giả sử dimV = n và {v 1 , .,v p } là một cơ sở của W . Bổ túc thêm các vectơ của V vào tập hợp nói trên để nhận được một cơ sở của V : B = {v 1 , .,v p ,v p+1 , .,v n }. 9 Gọi B ∗ = {ρ 1 , .,ρ p ,ρ p+1 , .,ρ n } là cơ sở đối ngẫu của B.Ta sẽ chứng minh {ρ p+1 , .,ρ n } là cơ sở của W 0 . ∀k ∈ p +1,nta có ρ k (v 1 )= .ρ k (v p )=0, suy ra ρ k ∈ W 0 .Do ρ p+1 , .,ρ n } là các vectơ độc lập tuyến tính nên ta chỉ cần chứng minh chúng sinh ra W 0 là đủ. Vậy, xét ∀f ∈ W 0 và ∀x ∈ V . Ta có x = x 1 v 1 + .+ x p v p + x p+1 v p+1 + .+ x n v n . Khi đó f (x)=x p+1 f(v p+1 )+ .+x n f(v n ). Đặt λ k = f(v k ),∀k ∈ p +1,n, ta có f(x)=λ p+1 ρ p+1 (x)+ .+ λ n ρ n (x). Từ đó suy ra f = λ p+1 ρ 1 + .+ λ n ρ n . Trở lại với không gian Euclid n chiều V . Như trên đã nhận xét, V ∗  V . Dưới đây ta sẽ xây dựng một đẳng cấu tự nhiên giữa V và V ∗ . Mệnh đề 7.2.3. Cho V là không gian Euclid với tích vô hướng ,. Ánh xạ σ : V −→ V ∗ y −→ σ(y), trong đó σ(y): V −→ R ∗ x −→ x, y là một đẳng cấu giữa V và V ∗ . Hơn nữa, nếu W là một không gian con của V thì σ(W ⊥ )=W 0 . Chứng minh. Dễ dàng kiểm tra σ là một ánh xạ tuyến tính. Do dim(V )=dim(V ∗ ) nên để chứng minh σ là đẳng cấu ta chỉ cần chứng minh σ là đơn cấu là đủ. Vậy, giả sử y ∈ V sao cho σ(y)=0. 10

— Xem thêm —

Từ khóa: đại số tuyến tính

Xem thêm: Euclide , Euclide , Euclide

Gửi bình luận

Bình luận
Lên đầu trang
  • Mai Thị Thắm
    Mai Thị Thắm · Vào lúc 06:45 am 04/01/2014
    Hi vọng bạn sẽ up nhiều tài liệu free hơn ^^
  • xuxu
    xuxu · Vào lúc 08:47 am 04/01/2014
    Bài hay, mình cũng muốn tìm hiểu nhưng ko có tài liệu
  • kieuan
    kieuan · Vào lúc 04:21 pm 06/01/2014
    Cảm ơn đã chia sẻ… nếu còn có tài liệu gì khác cậu up lên cho tụi mình với nhé
  • Lê Thị Hồng Dự
    Lê Thị Hồng Dự · Vào lúc 08:42 pm 06/01/2014
    Cảm ơn bạn; tài liệu rất cơ bản và bổ ích
  • fresh boy 35
    fresh boy 35 · Vào lúc 05:27 pm 07/01/2014
    Bác nào có share nữa nha. Thank Thank
Đăng ký

Generate time = 0.105815887451 s. Memory usage = 13.82 MB